Menu

«Υποδεχόμενος» τη δικτατορία στην Κατερίνη...

του Σάκη Κουρουζίδη

Πενήντα χρόνια μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών (ΙΙΕ/ΕΙΕ) διοργανώνουν στις 20-22 Απριλίου 2017 επιστημονικό συνέδριο με θέμα: Πενήντα χρόνια μετά. Νέες προσεγγίσεις στη δικτατορία των συνταγματαρχών.

47 παλαιότεροι και νεότεροι ερευνητές, ιστορικοί, πολιτικοί επιστήμονες, ιστορικοί της τέχνης, αρχιτέκτονες κ.ά. επιστρέφουν στην τελευταία στρατιωτική δικτατορία του ελληνικού 20ού αιώνα επαναδιαπραγματευόμενοι/ες τη θέση της στην πολυτάραχη σύγχρονη Ιστορία, το ζήτημα των συνεχειών και των ασυνεχειών, των ρήξεων και των διαρκειών.

Πέρα όμως από τον λόγο των ειδικών μεγάλο ενδιαφέρον έχει για την τοπική μας ιστορία και ο λόγος εκείνων των ανθρώπων οι οποίοι—ο καθένας με τον τρόπο του και τις οικογενειακές και λοιπές κοινωνικές εμπειρίες του—καταθέτουν τις μαρτυρίες τους. Κάποιες από αυτές κατατίθενται για πρώτη φορά. Τέτοια είναι και η περίπτωση του Σάκη Κουρουζίδη ο οποίος μας μιλά για μια συνηθισμένη για την εποχή οικογενειακή περίπτωση, εμπλουτισμένη ωστόσο με τις εφηβικές και νεανικές μνήμες του ρωσοσπουδαγμένου πρόσφυγα πατέρα του.

Στον προσφυγικό συνοικισμό του Σιδηροδρομικού Σταθμού Καρσλήδες και Σουχουμλούδες προσπαθούν να σταθούν στα πόδια τους, εκεί, στα 1939, συμμετέχοντας στην εθνική αντίσταση και αργότερα, στη μετεμφυλιακή επαρχία, τραβώντας τα πάνδεινα από το καθεστώς της «καχεκτικής δημοκρατίας» μέχρι το πραξικόπημα του 1967 που σταμάτησε για μια ακόμη φορά τη δημοκρατική εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας. Λόγος απλός και ειλικρινής που αποτυπώνει τη βία και τις διακρίσεις μιας ταραγμένης, ακραία συντηρητικής  και διχασμένης εποχής.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΚΑΛΦΑΣ

21η Απριλίου 1967. Παρασκευή πρωί, σε μια συνοικία της Κατερίνης. Πήγαινα στην τετάρτη γυμνασίου, λίγο πριν κλείσω τα 16. Σχολείο είχαμε το απόγευμα -το πρωί πήγαινε το "θηλέων" και το απόγευμα εμείς, 3 μέρες τη βδομάδα και τις άλλες 3, αντιστρόφως.
Είχαμε μάθει ότι το θηλέων πήγε εκδρομή το πρωί, κάτι που προδίκαζε ότι θα πηγαίναμε και εμείς και ουσιαστικά είχαμε μπει στις πασχαλιάτικες διακοπές. Αραιοκατοικημένη η συνοικία, διέθετε, πολύ κοντά στο σπίτι, μια μεγάλη αλάνα, για την ακρίβεια ένα χωράφι ακαλλιέργητο που το χρησιμοποιούσαμε για να παίζουμε μπάλα. Μόλις κυκλοφόρησε η πληροφορία ότι το θηλέων πήγε εκδρομή, σήμανε συναγερμός και μαζευτήκαμε καμιά δεκαριά και το στρώσαμε στο ποδόσφαιρο.

Σε λίγο, ένα τζιπ της χωροφυλακής σταμάτησε σχεδόν απέναντι από την αλάνα, μπροστά στην είσοδο μιας αυλής και κατέβηκαν 2 χωροφύλακες που μπήκαν στο σπίτι και κατευθύνθηκαν στην πίσω του πλευρά. Η συνοικία προσφυγική, καλλιεργούσε καπνά σχεδόν αποκλειστικά. Ήταν η εποχή που είχαν σπείρει για να πάρουν τα φυτά που θα φύτευαν αργότερα στα χωράφια. Τα σπορεία, "παρνίκια" τα λέγαμε, τα είχαν οι καπνοπαραγωγοί στα μεγάλα οικόπεδα στα σπίτια τους. Το συγκεκριμένο σπίτι διέθετε διπλό οικόπεδο και διευκόλυνε και κάποιους συγγενείς που δεν διέθεταν ανάλογη δυνατότητα.

Εμείς, μόλις είδαμε τους χωροφύλακες στη γειτονιά, σταματήσαμε το ποδόσφαιρο και σταθήκαμε διακριτικά απέναντι να δούμε τι θα γίνει. Είχαμε ακούσει ότι "κάτι έγινε" με το στρατό, αλλά δεν είχαμε συνειδητοποιήσει τι ακριβώς. Η γειτονιά, όπως και όλη η συνοικία ήταν στη μεγάλη της πλειοψηφία μοιρασμένη μεταξύ της ΕΔΑ και της Ένωσης Κέντρου. Πολύ λίγοι ήταν με την ΕΡΕ, στη συνοικία. Στη γειτονιά μου, δεν θυμάμαι να ήταν κάποια οικογένεια με την ΕΡΕ.

Η οικογένειά μου ήταν αριστερή, όπως και όλοι οι "Καρσλήδες", οι καταγόμενοι από το Καρς του Πόντου. Οι υπόλοιποι, καταγόμενοι από το Σοχούμ, του Πόντου επίσης, ήταν με το κέντρο. Κάποτε, όταν ήμουν 6 ή 7 χρόνων, ένας γείτονας συνομήλικός μου, από τους "σοχουμλούδες", με ρώτησε: "είσαι κουμμουνιστής";  Προφανώς, είχε ακούσει στο σπίτι του κάποια σχετική κουβέντα και με ρώτησε με καχυποψία και λίγο φόβο. Εγώ του απάντησα με ευκολία και χωρίς περιστροφές, "ναι, είμαι"!

Ο πατέρας μου ήρθε το 1939 από τη Ρωσία, σε ηλικία 21 ετών και δευτεροετής του Πολυτεχνείου, στη σχολή πολιτικών μηχανικών στην Τιφλίδα. Ώσπου να εγκατασταθούν μόνιμα σε κάποια περιοχή, ξέσπασε ο πόλεμος και αντί για συνέχεια των σπουδών βρέθηκε στο ΕΑΜ Κατερίνης. Στις αρχές του εμφυλίου βρέθηκε κρατούμενος στην ασφάλεια Κατερίνης και ο "κρυπτο-ΕΑΜίτης" διοικητής της ασφάλειας, βγάζει μια διαταγή εξορίας για νησί και αναθέτει σε έμπιστό του, επίσης "κρυπτο-ΕΑΜίτη" χωροφύλακα, να τον συνοδεύσει μέχρι τη Θεσσαλονίκη για να τον βάλει στο καράβι της εξορίας, αλλά αντί γι' αυτό, όπως είχαν συνεννοηθεί, έξω από το λιμάνι, του εύχεται καλή τύχη και τον απελευθερώνει. Έμεινε για κάποιο καιρό σε συγγενείς στη Θεσσαλονίκη και μετά, για κακή του τύχη, έχασε την ταυτότητά του. Έστειλε μήνυμα στον "κρυπτο-ΕΑΜίτη" διοικητή να του βγάλει νέα, κάτι που έκανε, αλλά καθώς τα νέα αργούσαν, ο πατέρας μου φοβούμενος να κυκλοφορεί χωρίς ταυτότητα, αποφασίζει να "ανέβει στο βουνό" και να βρεθεί στο "Δημοκρατικό στρατό". Σε κάποια άοπλη αποστολή προς Καβάλα/Δράμα, χάνονται στο δρόμο με έναν σύντροφό του και συλλαμβάνονται. Καταδικάζεται και μένει για κάποιο διάστημα στη φυλακή. Λόγω όλων αυτών των περιπετειών, δεν ρυθμίστηκε ποτέ το θέμα της υπηκοότητάς του και όταν τα πράγματα ηρέμησαν, βρέθηκε με μια "ειδική" ταυτότητα με ελληνική ιθαγένεια, μεν, αλλά με "υπηκοότητα ακαθόριστη"! Η απόδοση ελληνικής υπηκοότητας στους πρόσφυγες, συνοδεύονταν και από κάποια κτηματικά οφέλη. Για να μην δοθούν τα μπόνους αυτά σε έναν αριστερό (και σε άλλες ανάλογες περιπτώσεις, φυσικά), αρνήθηκαν την απόδοση της ελληνικής ιθαγένειας και επέλεξαν την "ακαθόριστη υπηκοότητα". Η μητέρα μου, από προσφυγική επίσης οικογένεια αλλά γεννημένη στην Ελλάδα, επειδή παντρεύτηκε κάποιον με "ακαθόριστη υπηκοότητα", άλλαξε και αυτή ταυτότητα και μεταπήδησε στο καθεστώς της "ακαθόριστης υπηκοότητας". Η αδελφή μου, καθότι "θύλη τέκνον" από γονείς με "ακαθόριστη υπηκοότητα", απέκτησε και αυτή την ειδική ταυτότητα με "ακαθόριστη υπηκοότητα"! Εγώ, ως άρρεν τέκνον που γεννήθηκε στην Ελλάδα ήμουν ο μόνος με ...κανονική ταυτότητα. Όλα αυτά κράτησαν μέχρι τα μέσα της δικτατορίας όταν η χούντα με κάποιο νόμο τούς έδωσε την ελληνική υπηκοότητα και ταυτότητα αλλά χωρίς κανένα από τα μπόνους των προσφύγων. Έτσι γίναμε μια "κανονική ελληνική οικογένεια", κάπου στις αρχές του '70 και ο πατέρας μου ψήφισε για πρώτη φορά στη ζωή του στο δημοψήφισμα του 1973, σε ηλικία 55 ετών!        

Οι χωροφύλακες, το πρωινό εκείνο της 21ης Απριλίου του 1967 στην Κατερίνη, βγήκαν από το αυλή του σπιτιού της γειτονιάς μου, συνοδεύοντας έναν άντρα περί τα 40-45, τον Κώστα Π., γνωστό αριστερό, που δούλευε στα καπνά, μαζί με τα αδέλφια της γυναίκας του, στα οποία ανήκε το σπίτι με τα σπορεία καπνού. Ντυμένος με τα ανάλογα ρούχα, μπήκε στο τζιπ, χωρίς να δούμε κάποια βίαιη σκηνή, όλα έγιναν "ήρεμα", αλλά όλοι καταλάβαμε ότι το "κάτι -που- έγινε" ήταν πολύ σοβαρό. Έφυγε το τζιπ κι εμείς, χωρίς να ανταλλάξουμε κουβέντα, σκορπίσαμε προς τα σπίτια μας.

Στο σπίτι η μητέρα μου είχε ανάψει τον υπαίθριο φούρνο στη διπλανή αυλή του θείου μου και κουβαλούσε από το σπίτι και έριχνε στο φούρνο, μεγάλα πακέτα με εφημερίδες. Ήταν εκατοντάδες φύλλα της Αυγής και της Δημοκρατικής Αλλαγής, της απογευματινής εφημερίδας της αριστεράς, την οποία αγόραζε ο πατέρας μου πιο συχνά. Δυστυχώς, δεν έμεινε τίποτε από εκείνο το υλικό... Η "μανία" αυτή της μητέρας μου να "μην πετάει τίποτα", μανία που κληρονόμησα στο πολλαπλάσιο, μου έφερε στα χέρια, πολλά πολλά χρόνια αργότερα, μια βαλίτσα από το πατάρι του πατρικού στην Κατερίνη, μέσα στην οποία είχε φυλάξει όλα τα σχολικά μου τετράδια, από την πρώτη δημοτικού! Βρήκα, μάλιστα, και την "πλάκα" με την κιμωλία και το πάνινο σφουγγαράκι, εκεί που πρωτοέγραψα τα πρώτα μου γράμματα!

Γρήγορα συνειδητοποιήσαμε τι σημαίνει χούντα, σε μια περιοχή που ζούσε με πολύ ένταση τη μετεμφυλιακή περίοδο, καθώς ο εμφύλιος ξεκίνησε από την περιοχή, το Λιτόχωρο, και ο νομός Πιερίας ήταν διχασμένος, για την ακρίβεια με "κόκκινες νησίδες" σε ένα πολύ αυταρχικό περιβάλλον. Θυμάμαι, στις εκλογές του 1964, είχε έρθει να μιλήσει ο Ηλίας Ηλιού στην κεντρική πλατεία της Κατερίνης. Η κυκλική πλατεία, είχε τότε δρόμο περιμετρικά, τώρα έχει πεζοδρομηθεί στο μεγαλύτερο μέρος. Όμως, κανένα από τα μπαλκόνια της πλατείας δεν παραχωρήθηκε για τη συγκέντρωση. Έτσι, βρέθηκε ένα καφενείο που δέχτηκε να δώσει ρεύμα στη μικροφωνική και στήθηκε μια μικρή εξέδρα στο φαρδύ τότε πεζοδρόμιο μπροστά από το καφενείο, από όπου και μίλησε ο Ηλιού. Ο κόσμος, πολύς για τα δεδομένα της εποχής, είχε συγκεντρωθεί μέσα στην πλατεία, αλλά οι δρόμοι γύρω από αυτήν ήταν ανοιχτοί στην κυκλοφορία. Η σκηνή που θυμάμαι, ήμουν στη συγκέντρωση στα 13 μου, είναι η εξής: Ο κόσμος στην πλατεία, ο Ηλιού να μιλάει από την εξέδρα στο πεζοδρόμιο και ανάμεσά τους ένα κομβόι από τρίκυκλα να κάνει το γύρο της πλατείας, κορνάροντας δυνατά. Ο αξιοπρεπέστατος Ηλιού, ολοκλήρωσε την ομιλία του χωρίς να δυναμιτίσει κι άλλο την ατμόσφαιρα. Στο τέλος της εκδήλωσης, μια ομάδα από συνομήλικούς μου βρεθήκαμε στο πίσω μέρος της εξέδρας, να φωνάζουμε από το μικρόφωνο "ΕΔΑ, ΕΔΑ"! Ο Μίκης Θεοδωράκης, μίλησε επίσης σε συγκέντρωση των Λαμπράκηδων στην Κατερίνη, λίγο μετά τη δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ και το πούλμαν που μετέφερε αυτόν και τη συνοδεία του, λιθοβολήθηκε άγρια φεύγοντας από την πόλη. Η ομιλία του Μίκη, ηχογραφήθηκε τότε και έχω κι εγώ μια κόπιά της.

Περίπου 3 χρόνια μετά την επιβολή της δικτατορίας, μετακομίσαμε οικογενειακώς στην Αθήνα και η ιστορία μου γίνεται πια ...κοινή!

Ψηφοδέλτιο από το δημοψήφισμα του 1973 (μάλλον), ΝΑΙ ή ΟΧΙ στις συνταγματικές αλλαγές της χούντας. Με το δημοψήφισμα αυτό καταργήθηκε προσωρινά (και οριστικά, ένα χρόνο αργότερα) η βασιλευομένη και έγινε πρόεδρος της δημοκρατίας ο παράφρων Γεώργιος Παπαδόπουλος. Το συγκεκριμένο ψηφοδέλτιο δεν προέρχεται από το οικογενειακό αρχείο, βέβαια, αλλά είναι από αυτά βρέθηκαν στις κάλπες, τότε που ο πατέρας μου ψήφισε για πρώτη φορά στη ζωή του, στα 55 του.  

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.