Menu

Πώς πρέπει να διδάσκεται η σχολική ιστορία;

Ένας κατάλογος απαντήσεων με οδηγό τις απόψεις του Πολυμέρη Βόγλη

του Αντώνη Κάλφα

«Πρέπει να ξαναδούμε κάποια βιβλία που είναι προβληματικά και έχουν λογική αντιμετώπισης της Ιστορίας απολύτως παρωχημένη. Τα παιδιά δεν ξέρουν τίποτα για το σήμερα και τίποτα για τη διεθνή κατάσταση. Βλέπουν τον Σύρο και δεν καταλαβαίνουν πως η Ιστορία τον έφερε εδώ. Είμαστε η μόνη χώρα που στην ουσία δεν διδάσκεται ο 20ος και 21ος αιώνας. Έχουμε αναθέσει μελέτη σε επιτροπή με επικεφαλής τον ιστορικό Πολυμέρη Βόγλη, ο οποίος ήταν υπεύθυνος και της μελέτης των προγραμμάτων (στην επιτροπή υπό τον Δημήτρη Σωτηρόπουλο) επί υπουργίας Άννας Διαμαντοπούλου». Πρόκειται για δηλώσεις του καθηγητή Γ. Κουζέλη, προέδρου του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (17.2.2017).

Ο ίδιος ο καλός ιστορικός Πολυμέρης Βόγλης (Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) θα γράψει πρόσφατα κάτι που αποτελεί κοινό τόπο σε όσους και όσες ασχολούνται με την εκπαίδευση: «Οι διαπιστώσεις για το μάθημα της Ιστορίας στα σχολεία είναι γνωστές και επαναλαμβάνονται εδώ και χρόνια: «οι μαθητές δεν γνωρίζουν Ιστορία», «βαριούνται το μάθημα», «πρέπει να σταματήσει η αποστήθιση». Αυτές οι διαπιστώσεις είναι πλέον τόσο κοινότοπες που δεν εντυπωσιάζουν κανέναν που ασχολείται με την εκπαίδευση. Η αναγνώριση της σοβαρότητας του προβλήματος της Ιστορίας στο σχολείο είναι ένα πρώτο σημαντικό βήμα. Εννοώ ότι δεν έχει πλέον κανένα νόημα να κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας ούτε να εθελοτυφλούμε, αλλά χρειάζεται να γίνει κοινά αποδεκτό ότι εάν πραγματικά μας ενδιαφέρει η διδασκαλία της Ιστορίας, εάν πραγματικά μας ενδιαφέρει οι μαθητές να αποκτήσουν όχι μόνο γνώσεις αλλά και ενδιαφέρον για την Ιστορία, η σημερινή κατάσταση δεν μπορεί να διαιωνίζεται. Αυτό επιπλέον σημαίνει ότι αναγνωρίζουμε την ανάγκη να γίνουν τολμηρές αλλαγές στο μάθημα της Ιστορίας. Είναι τουλάχιστον αντιφατικό, αν όχι υποκριτικό, από τη μια πλευρά να στηλιτεύουμε τις αδυναμίες στο μάθημα της Ιστορίας και από την άλλη πλευρά να μην είμαστε ανοικτοί σε ιδέες που να υπερβαίνουν τη φιλοσοφία του υπάρχοντος προγράμματος σπουδών, να αλλάζουν το πώς και το τι διδάσκεται σήμερα στα σχολεία μας» (εφ. Αυγή, 27.2.2017).

Τέλος, σε πρόσφατη συνέντευξή του στη δημοσιογράφο Α. Ανδριτσάκη, ο αναπληρωτής καθηγητής της σύγχρονης ιστορίας εξειδικεύει τις προτάσεις του (εφ. Εφ. Των Συντακτών, 18.4.2017, http://www.efsyn.gr/arthro/sti-didaskalia-tis-istorias-den-prepei-na-parhoyn-themata-tampoy).  Πρόκειται για απόψεις που νομίζω πως βρίσκουν σύμφωνη την επιστημονική και εκπαιδευτική κοινότητα και—το σπουδαιότερο—ανοίγουν το μάθημα σε νέες, ανοιχτόμυαλες πρακτικές, μακριά από τις αγκυλώσεις της παραδοσιακής, γραμμικής και ιδεολογικά συντηρητικής αντίληψης (η αρίθμηση των προτάσεων έγινε για λόγους πρακτικούς και είναι δική μου).

  1. Βασική μας ιδέα είναι το βιβλίο να αποκτήσει βοηθητικό ρόλο και η διδασκαλία να οργανωθεί μέσα από τους «θεματικούς φακέλους», που επιτρέπουν την εμβάθυνση και δίνουν τη δυνατότητα σε μαθητές και εκπαιδευτικούς να έχουν έναν ενεργητικό ρόλο μέσα στην τάξη, να μελετούν, να αναζητούν και να αξιολογούν ιστορικές πηγές, να συζητούν τις διαφορετικές οπτικές κ.λπ.  Η αξιολόγηση θα μπορούσε να βασιστεί στις εργασίες που θα ετοιμάζουν οι μαθητές κατά τη διάρκεια της χρονιάς, τη συμμετοχή τους στις διάφορες δραστηριότητες, τις ιδιαίτερες δεξιότητές τους κ.λπ.
  2.  Αντί της πρωτοκαθεδρίας της πολιτικής ιστορίας (που εστιάζει στην πολιτική, στρατιωτική και διπλωματική δράση των μεγάλων προσωπικοτήτων), επιχειρείται με τα νέα βιβλία  στροφή σε πεδία όπως η κοινωνική, η οικονομική, η πολιτισμική ιστορία. Για παράδειγμα η ελληνική επανάσταση διαμορφώεται επίσης και επηρεάζεται από τη Γαλλική Επανάσταση, είναι σύγχρονη με επαναστατικά κινήματα σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, το κίνημα του φιλελληνισμού επηρεάζει τη διεθνή κοινή γνώμη, ενώ η επέμβαση των Μεγάλων Δυνάμεων είναι καθοριστική για την έκβαση της Επανάστασης. Ταυτόχρονα, είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα για να συζητήσει κανείς με τους μαθητές τις αλλαγές που φέρνει η Επανάσταση στους ίδιους τους εξεγερμένους Ελληνες: τις νέες διαιρέσεις που δημιουργούνται μεταξύ των πρωταγωνιστών, τη σχέση τοπικής και εθνικής ταυτότητας, τον ρόλο των γυναικών, τη σταδιακή υποχώρηση των δημοκρατικών-ριζοσπαστικών ιδεών κ.ο.κ.
  3. Για το δημοτικό: Οντως το μάθημα της Ιστορίας στην Δ’ Δημοτικού είναι ριζικά διαφορετικό. Η λογική ήταν ότι για να προκαλέσουμε το ενδιαφέρον των μικρών μαθητών για την Ιστορία και το παρελθόν θα πρέπει να ξεκινήσουμε από το άμεσο περιβάλλον τους. Για την Ε’ και Στ’ Δημοτικού η πρότασή μας είναι το μάθημα να μην εστιάσει σε γεγονότα, αλλά να παρουσιάσει με τρόπο εύληπτο για τους μαθητές τις μεγάλες αλλαγές που συντελούνται στο πέρασμα των αιώνων, αλλαγές που αφορούν τη θρησκεία, το πολίτευμα, την επιστήμη και την τεχνολογία, την καθημερινή ζωή κ.ο.κ.
  4. Επιδίωξή μας ήταν να εγκαταλείψουμε το περιοριστικό σχήμα της επανάληψης των τριών ιστορικών περιόδων σε Δημοτικό-Γυμνάσιο-Λύκειο, ώστε να δώσουμε τη δυνατότητα να υπάρξει μεγαλύτερη εμβάθυνση και κατανόηση, επεκτείνοντας την ύλη που με το ισχύον πρόγραμμα σπουδών καλύπτεται στις τρεις τάξεις του Γυμνασίου τώρα να επεκτείνεται σε τέσσερις και με βάση αυτή τη λογική στην Α’ Λυκείου το μάθημα αφορά κυρίως τον 20ό αιώνα.
  5. Στόχος των νέων βιβλίων ιστορίας θα είναι η καλλιέργεια «μιας πλουραλιστικής και ανεκτικής εθνικής ταυτότητας, η οποία θα είναι απαλλαγμένη από μισαλλοδοξία και ξενοφοβία». Είναι καιρός να αντιληφθούμε την ετερογένεια ως κομμάτι της ιστορίας μας, ως στοιχείο εμπλουτισμού της εθνικής ταυτότητας. Η σχολική Ιστορία κινήθηκε στον αντίποδα αυτής της αντίληψης, συχνά αναπαράγοντας βολικούς μύθους ή αποσιωπώντας σκοτεινές πτυχές. Σκεφτείτε τη σημαντική, μακρά παρουσία των Ελλήνων Εβραίων και τη «διαγραφή» της από την επίσημη μνήμη και τη σχολική Ιστορία μέχρι πολύ πρόσφατα.
  6.  Η διδασκαλία της Ιστορίας οφείλει να δείξει με ποιον τρόπο δημιουργήθηκε ιστορικά η εθνική ταυτότητα, αλλά και γιατί κάποιοι αναγορεύονταν σε «εχθρούς», σε «άλλους». Θα πρέπει οι μαθητές να αντιληφθούν το παρελθόν στην πολυπλοκότητά του, που περιλαμβάνει τόσο συγκρούσεις και πολέμους όσο και ανταλλαγές, αλληλεπιδράσεις, ωσμώσεις, περιόδους βίας αλλά και περιόδους ειρηνικής συμβίωσης μεταξύ των λαών ή των διαφορετικών εθνοτικών ομάδων.
  7.  Σχετικά με τη διδασκαλία μερικών ιστορικών θεμάτων (λ.χ. η Αντίσταση και ο Εμφύλιος, τα Δεκεμβριανά) θεωρώ ότι δεν θα πρέπει να υπάρχουν θέματα ταμπού, γιατί στο έδαφος της αποσιώπησης καλλιεργούνται μύθοι, διαστρεβλώσεις και ψέματα. Η ιστορική έρευνα για τη δεκαετία του 1940 έχει προχωρήσει πάρα πολύ τα τελευταία χρόνια, κάτι που μεταξύ άλλων δείχνει και την ωριμότητα της κοινωνίας να αντιμετωπίσει το διαιρετικό παρελθόν. Αρα νομίζω ότι οι μαθητές στις μεγαλύτερες τάξεις του σχολείου μπορούν να διδάσκονται για την Αντίσταση και τον Εμφύλιο, οι οποίοι καθόρισαν για πολλές δεκαετίες την ιστορία της χώρας.
  8. Το γεγονός ότι υπάρχουν συγκρουόμενες ερμηνείες για τα γεγονότα θα πρέπει να το δούμε ως κάτι θετικό – οι μαθητές πρέπει να εξοικειωθούν με την ιδέα ότι η Ιστορία δεν είναι μία και οριστική, αλλά ότι υπάρχουν διαφορετικές ιστορικές προσεγγίσεις και ερμηνείες, ότι ο τρόπος με τον οποίο βλέπουμε το παρελθόν αλλάζει καθώς αλλάζει η ίδια η κοινωνία.
  9.  Στη Β’ Λυκείου το μάθημα της Ιστορίας θα μπορούσε να ήταν θεματικό. Να επιλέξουμε κάποια κομβικά ζητήματα ή φαινόμενα και να δούμε την εξέλιξή τους ανά τους αιώνες. Ενα τέτοιο θέμα θα μπορούσε, για παράδειγμα, να είναι η εξέλιξη της πόλης, πώς από τους πρώτους οικισμούς φτάνουμε στις πόλεις-κράτη της αρχαιότητας, τις «αυτοκρατορικές» πρωτεύουσες, όπως η Ρώμη και η Κωνσταντινούπολη, τις εμπορικές και βιομηχανικές πόλεις και έως τις σημερινές μητροπόλεις. Αλλα αντίστοιχα θέματα θα μπορούσαν να είναι η δημοκρατία, η μετανάστευση ή η κοινωνική ανισότητα.
  10.  Στην Γ’ Λυκείου το μάθημα θα μπορούσε να επικεντρωθεί στα σημαντικά γεγονότα ή φαινόμενα του 20ού αιώνα. Τέτοια σημαντικά γεγονότα θα μπορούσαν να είναι ο ναζισμός και το Ολοκαύτωμα, η αποικιοκρατία, η Μικρασιατική Καταστροφή και οι πρόσφυγες ή η δεκαετία του 1940. Το μάθημα θα είχε τον χαρακτήρα της εμβάθυνσης σε εκείνα τα γεγονότα που διαμόρφωσαν τον κόσμο στον οποίο σήμερα ζούμε και είναι παρόντα στη δημόσια συζήτηση.

Οι φωτογραφίες είναι από την πρόσφατη επίσκεψη μαθητών της τρίτης λυκείου του πέμπτου ΓΕΛ στα ΓΑΚ Πιερίας. Η επίσκεψη αφορούσε την μικρασιατική καταστροφή και την αποκατάσταση των προσφύγων στην πόλη μας

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.