Menu

Η εκδοτική και πνευματική δραστηριότητα στην Πιερία ενός αιώνα (1918-2018)

οφείλει να απασχολήσει τον επόμενο χρόνο τους φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, τα ΓΑΚ  αλλά και τους επιστημονικούς και πολιτιστικούς θεσμούς της πόλης με σειρά εκδηλώσεων (εκθέσεις αρχειακού υλικού και βιβλίων, συζητήσεις, ημερίδες)

του Αντώνη Κάλφα

Το 2018 συμπληρώνονται 100 χρόνια από την έκδοση του πολύτιμου βιβλίου «Περιγραφή κυρίως εννέα ετών τουρκοκρατίας της περιφερείας Επισκοπής Κίτρους από του 1903-1912» του Παρθενίου Βαρδάκα (1867-1933).

Η καταγραφή των βιβλίων που εκδόθηκαν στην Πιερία ξεκίνησε με την έκδοση του  βιβλίου «Η εκδοτική δραστηριότητα στην Πιερία (1918-1999). Βιβλία-Φυλλάδια. Συμβολή στην καταγραφή της μακεδονικής βιβλιογραφίας» που εξέδωσε η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πιερίας. Η θερμή κριτική τού βιβλίου από τον ημερήσιο και περιοδικό τύπο (εφ. Θεσσαλονίκη, Μακεδονία, Ελευθεροτυπία, Καθημερινή, Αντί, Σύγχρονη εκπαίδευση κλπ), η θετική αντιμετώπισή του από εκπροσώπους και φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης, φανερώνει την ανάγκη για μια οργανωμένη πλέον παρουσίαση των πολιτιστικών προϊόντων του νομού—ιδιαίτερα του βιβλίου που τυπώνεται και εκδίδεται εδώ, στην Πιερία. 

Ένα χρόνο αργότερα, παρουσιάσαμε σε τεύχος, πάλι από την Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση και τον Γιώργο Παπαστεργίου, όσα βιβλία και  φυλλάδια εκδόθηκαν στην Πιερία κατά το έτος 2000. Παράλληλα, καταβλήθηκε προσπάθεια να προστεθούν και όσα λήμματα προέκυψαν από τη νεότερη έρευνα. Τα λήμματα της εργασίας αφορούν σε τίτλους που εκδόθηκαν ή τυπώθηκαν από Πιεριείς που έζησαν ή ζουν και εργάζονται στην Πιερία ανεξαρτήτως του γεγονότος πως, ενώ φέρουν την υπογραφή του εκδοτικού οίκου, τμήματα της εργασίας (φωτοστοιχειοθεσία, βιβλιοδεσία ή εκτύπωση) έγιναν εκτός Πιερίας (συχνότατα στη Θεσσαλονίκη, σπανιότερα στην Αθήνα).

Με την δημοσίευση του βιβλιογραφικού αυτού δελτίου για το έτος 2000 γνωρίζουμε ότι ο αριθμός των βιβλίων και φυλλαδίων που εκδόθηκαν στην Πιερία από το 1918 μέχρι και το 2000 ανέρχεται στους  445 τίτλους.

Ακολούθως, στο τρίτο βιβλίο με τίτλο «Λογοτεχνικές εκδόσεις, μαρτυρίες και αφηγήσεις στην Πιερία (1918-2010). Καταγραφή-παρουσίαση-ανθολόγηση», ο Πολιτιστικός Οργανισμός του Δήμου Κατερίνης, το 2011, προσέθεσε μια ακόμη βιβλιογραφική ψηφίδα στην καταγραφή μέρους του υλικού μέχρι την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα.

Ένα πρωτοπόρο για την εποχή του βιβλίο:

Επισκόπου Κίτρους Παρθενίου Κ. Βαρδάκα εξ Ιωαννίνων, Περιγραφή κυρίως εννέα ετών τουρκοκρατίας της περιφερείας Επισκοπής Κίτρους από του 1903-1912. Tοπογραφική και ηθικοθρησκευτική μετά ιστορικογεωγραφικών παρατηρήσεων, Εν Αθήναις 1918

Με το πολύτιμο ιστορικο-γεωγραφικό αυτό βιβλίο, παρότι τυπώθηκε και εκδόθηκε στην Αθήνα, ξεκινά ουσιαστικά η εκδοτική δραστηριότητα στην Πιερία. Στο βιβλίο αποτυπώνονται οι συνθήκες της περιόδου 1900-1910 με πληροφορίες και καταγραφές για την κοινωνική, εκπαιδευτική,  οικονομική και θρησκευτική ζωή της Πιερίας: «Η εκκλησιαστική περιφέρεια της Επισκοπής Κίτρους αποτελείται σήμερον εκ τεσσαράκοντα περίπου χωρίων, κωμών και κωμοπόλεων». Η εξέταση και των σαράντα λημμάτων [μία πόλη, η Αικατερίνη, δύο κωμοπόλεις (Κολινδρός και Λιτόχωρον) και 38 χωριά (τσιφλίκια και κεφαλοχώρια)] δίνει μια εποπτική εικόνα  της περιόδου. 

Ως επίσκοπος Κίτρους, γράφει ο θεολόγος Παναγιώτης Τζουμέρκας, «ο Παρθένιος ανέπτυξε αξιοζήλευτη, πλούσια και πολυποίκιλη δράση ποιμαντική, εκπαιδευτική, κοινοτική και εθνική». Απεβίωσε στις 25 Φεβρουαρίου 1933 στην Κατερίνη αφήνοντας πίσω του, εκτός από την πλούσια δράση του, και σημαντικό συγγραφικό έργο γύρω από φιλοσοφικά, απολογητικά και  ιστορικογεωγραφικά θέματα με κυριότερο βιβλίο την «Περιγραφή κυρίως εννέα ετών τουρκοκρατίας της περιφερείας επισκοπής Κίτρους από του 1903–1912» (1918).

Αποτιμώντας την αξία του βιβλίου η αρχαιολόγος Ευτέρπη Μαρκή (το θεωρεί την πολυτιμότερη πηγή για την Πιερία στα χρόνια της απελευθέρωσης) ανασυγκροτεί με βάση το κείμενο την πόλη στις αρχές του αιώνα: «Η Κατερίνη, έδρα του επισκόπου είχε 8.000 κατοίκους, από τους οποίους περίπου 1.000 ήταν Μωαμεθανοί και διέθετε δύο εκκλησίες, από την αρχαιότερη εκ των οποίων, την κοιμητηριακή εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης, εικάζει ο Παρθένιος ότι πήρε το όνομά της. Η ανάπτυξή της οφείλεται στη θέση της που βρίσκεται στη συμβολή τριών δρόμων, εκείνων από τον Κοκκινοπλό μέσω των στενών της Πέτρας αλλά και από τις περιοχές Ελασσόνας, Γρεβενών και Κοζάνης μέσω των βουνών της Σκουτέρνας (Ελατοχώρι σήμερα) προς την θάλασσα, αλλά και πάνω στο δρόμο Θεσσαλονίκης-Λάρισας. Οι κάτοικοί της, αρχικά γεωργοί, κτηνοτρόφοι και τεχνίτες, που επισκεύαζαν αγροτικά εργαλεία και κατασκεύαζαν πέταλα και καρφιά  για τα ζώα, στις αρχές του 20ού αιώνα άρχισαν να εμπορεύονται ξυλεία και ξυλάνθρακες με τη Θεσσαλονίκη, αλλά και δημητριακά, ζώα, τυρί και λαχανικά».

ΠΗΓΕΣ

Αντώνης Κάλφας, Η εκδοτική δραστηριότητα στην Πιερία (1918–1999). Συμβολή στην καταγραφή της μακεδονικής βιβλιογραφίας. Βιβλία– φυλλάδια, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πιερίας, Κατερίνη 2000.

Αντώνης Κάλφας,  Η εκδοτική δραστηριότητα στην Πιερία (1918-2000). Βιβλία-Φυλλάδια: Συμβολή στην καταγραφή της μακεδονικής βιβλιογραφίας, Βιβλιογραφικό Δελτίο 2000, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Πιερίας, Κατερίνη 2001.

Αντώνης Κάλφας,  Λογοτεχνικές εκδόσεις, μαρτυρίες και αφηγήσεις στην Πιερία (1918-2010). Καταγραφή-παρουσίαση-ανθολόγηση, Πολιτιστικός Οργανισμός Δήμου Κατερίνης, 2011.

Παναγιώτης Τζουμέρκας,  Ο Επίσκοπος Κίτρους Παρθένιος Βαρδάκας 1904-1933. Ο βίος και η δράση του: συμβολή στην επισκοπική ιστορία του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην Μακεδονία, διακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Σχολή Θεολογική, Τμήμα Ποιμαντικής και Κοινωνικής Θεολογίας, 2004.

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.