Menu

Η Πλατεία Ελευθερίας της Κατερίνης (1929-1970)

Η Πλατεία Ελευθερίας σε σπάνια φωτογραφία του 1929. Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης
Η Πλατεία Ελευθερίας σε σπάνια φωτογραφία του 1929. Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης

μέσα από το αρχείο της Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης του συμπατριώτη μας Σάκη Κουρουζίδη

του Αντώνη Κάλφα

Οι πόλεις είναι δημιουργήματα της μεσαιωνικής ιστορίας και συνδέονται άρρηκτα με τον ανερχόμενοι αστικό πολιτισμό και την οικονομική  άνθηση των νεότερων κοινωνιών. Στις πόλεις και με άξονα τις πλατείες αρχίζουν να συγκεντρώνονται σταδιακά όχι μόνο οι νέες κοινωνικές ομάδες (αστοί, τραπεζίτες, έμποροι, μεταπράτες κάθε λογής) αλλά και τα σύμβολα των εξουσιών που τις απαθανατίζουν: δημόσια μέγαρα, αστικές κατοικίες και επιβλητικές εκκλησίες.

Η Κατερίνη των λίγων χιλιάδων στα 1912 μετατρέπεται άρδην σε σημαντικό οικονομικό, πολιτικό και διοικητικό κέντρο της Πιερίας, γίνεται Δήμος το 1929 (συμπλήρωσε δηλαδή 10.000 κατοίκους) για να φτάσει στις μέρες μας τον αριθμό των εξήντα πέντε περίπου χιλιάδων ανθρώπων και να καταταχθεί ο Δήμος Κατερίνης με τις 85 χιλιάδες κατοίκους στην 24η θέση των ελληνικών πόλεων.

Η Πλατεία Ελευθερίας σε καρτ ποστάλ του 1950. Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης
Η Πλατεία Ελευθερίας σε καρτ ποστάλ του 1950. Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης
Η Πλατεία Ελευθερίας στην περίφημη καλλιτεχνική αποτύπωση του Σάββα Τσιλιγκιρίδη του 1954. Αρχείο Σπύρου Τσιλιγγιρίδη.
Η Πλατεία Ελευθερίας στην περίφημη καλλιτεχνική αποτύπωση του Σάββα Τσιλιγκιρίδη του 1954. Αρχείο Σπύρου Τσιλιγγιρίδη.

Η πλατεία Ελευθερίας, εκεί στα μισά του εικοστού αιώνα, απεικονίζεται με ακρίβεια και ευαισθησία από το έμπειρο μάτι του φωτογράφου Σπύρου Τσιλιγγιρίδη. Η εξαίρετη λήψη της κεντρικής πλατείας είναι μοναδική και για τον πλούτο των ερμηνευτικών πληροφοριών που εμπεριέχει. Τραβήχτηκε το χειμώνα του 1954, σε μια στιγμή που το φέγγος της μέρας, κοφτερό και κρύο, ενώνεται με τον απαλό οίστρο των σύννεφων.  Ο φωτογράφος αποτύπωσε τον υγρό εναγκαλισμό των υπεριπτάμενων ώριμων όγκων με τη μητέρα γη, τα μυθώδη και χιονοσκεπή Πιέρια φαίνεται να συνομιλούν με τα βλέμματα των κατοίκων. Οι υπώρειες της οροσειράς δέχονται το ευγενικό σκίρτημα του αέρα, η ατμόσφαιρα ηπιούται από τη γειτνίαση με τον Θερμαϊκό, η πόλη ριγώνεται από την αρμονική συνύπαρξη κτισμένου και άκτιστου χώρου. Στη λιτή πλατεία κυριαρχούν τα χρειώδη: λίγα αυτοκίνητα, ο διασκελισμός των ανθρώπων που δεν βιάζονται, κάποια μαγαζιά.

Η Πλατεία Ελευθερίας σε καρτ ποστάλ των εκδόσεων Ρέκος του 1970. Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης.
Η Πλατεία Ελευθερίας σε καρτ ποστάλ των εκδόσεων Ρέκος του 1970. Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης.

Η κεντρική πλατεία μαζί με την πολύβουη οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου υπήρξε για τους Κατερινιώτες ο μητρικός χώρος, η λωρίδα εκείνη ζωής που συνέχει τους ανθρώπους και  τις δραστηριότητές τους: εμπορικά μαγαζιά, ξενοδοχεία, τράπεζες και καφενεία οδηγούσαν σε συναντήσεις μικρών και μεγάλων στα ζαχαροπλαστεία, σε ανταλλαγές βλεμμάτων και χαιρετισμών.  Η πλατεία Ελευθερίας, χώρος συνάθροισης και ομιλιών, υπήρξε ακόμη το γοητευτικό πανηγύρι της ανθρώπινης επαφής, το καθημερινό θέλγητρο των κουρασμένων από τον στενάχωρο ιδιωτικό βίο θνητών.

Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης
Αρχείο Ευωνύμου Οικολογικής Βιβλιοθήκης

Η σημερινή πλατεία Ελευθερίας, χώρος αείποτε οικονομικών συναλλαγών, με τα εμπορικά μαγαζιά και τα ογκώδη οικοδομήματα, αποτελεί τον δείκτη της οικονομικής ευμάρειας αλλά και της αισθητικής έπαρσης: τράπεζες, ταχυφαγεία, βιτρίνες και καταναλωτικό κάλλος σήμερα, στο παρελθόν χώροι με απλούστερα διευθετημένη πραμάτεια, καταστήματα εδωδίμων και αποικιακών, ζωήλατα οχήματα και καφενεία—ζει ακόμη το ιδρυθέν στα 1927 ονομαστό καφενείο του Αντώνη Παρτσαλίδη× πράγματα δηλαδή μυριστικά που ξεδίπλωναν απλόχερα τη συλλογική ανθρώπινη εμπειρία.

Από την άλλη, η πλατεία Ελευθερίας είναι ο  αψευδής δείκτης της  μικροϊστορίας μας, ο θρίαμβος του χρόνου επί των ανθρώπων τής πόλης και επί των δεινών τής αντιπαροχής: εδώ φωτογραφήθηκε στα 1925 ο χωροφύλακας Ξενοφώντας Σινωπίδης με το κεφάλι του Γιαγκούλα και των συντρόφων του («που τα κεφάλια, των τριών, μπηγμένα σε παλούκια είχαν εκτεθεί στην κεντρική πλατεία Κατερίνης κι αγριεύανε τον κόσμο» (Νίκος Μπακόλας), αυτήν διέσχισε τον Οκτώβριο του 1944 καταχειροκροτούμενος ο  ανεξάρτητος λόχος του 50ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ, εδώ  υψώθηκαν οι σημαίες των συμμάχων, εδώ παρήλασαν γενιές μαθητών και μαθητριών ξεσηκώνοντας ρίγη ανυπόκριτου ενθουσιασμού και οικογενειακής περηφάνειας, εδώ μίλησε ο ηγέτης της ΕΔΑ Ηλίας Ηλιού στα 1963, εδώ, αργότερα, συντόνισε τα βήματά της η μεταπολιτευτική δημοκρατία  μετατρέποντας τον χώρο σε αλώνι ζωηρών πολιτικών παρεμβάσεων και δημόσιων αναμετρήσεων—αλλά, φεύ, όχι σε χώρο ανάδειξης πολιτισμικών ιδεών.

Η πλατεία στις αρχές της δεκαετίας του 1960 και του 1970 διατηρεί ακόμα την βιώσιμη μορφή της. Στις καρτ-ποστάλ του Ρέκου διακρίνεται η απαλή γεωμετρία της πόλης: ο χώρος της πλατείας, οι κάθετοι προς αυτήν δρόμοι, τα χαμηλά και οικεία σπίτια, το πράσινο πέριξ της πόλεως. Στις ωραίες φωτογραφίες του Σάββα Τσιλιγγιρίδη τα λαμπιόνια, έξυπνα φωτογραφημένα, υπερασπίζουν με  μια δόση αγνότητας και ανιδιοτέλειας τις λειτουργίες της πόλης. Στο κέντρο και η σιδερένια εξέδρα όπου γινόταν η έπαρση της σημαίας, ενώ δεν λείπουν και οι διαφημίσεις της εποχής (ΒΡ, αυτόματα τυπογραφεία Δαρίβα, κασμήρια Τρία Άλφα). Την περίοδο της ανοικοδόμησης η πλατεία αλλάζει όψη. Κυριαρχεί το μονότονο και άκομψο Μέγαρο Παπαγεωργίου και στην ταράτσα του εδρεύει το πασίγνωστο «Κρόνιον», χώρος αναψυχής των νεαρών Κατερινιωτών. Είναι η περίοδος της δικτατορίας όπως υπερφίαλα υπενθυμίζει και το γνωστό σήμα κατατεθέν των συνταγματαρχών «Ζήτω η 21η Απριλίου 1967». Διακρίνεται ακόμα το καφέ Αχίλλειον και το φαρμακείο του Τσικαδέρη.

Οι επεμβάσεις της δημοτικής αρχής και οι πειραματισμοί επί της πλατείας δεν σταματούν ούτε και στη μετάβαση στην κοινοβουλευτική δημοκρατία όπως αποδεικνύει η μάλλον ψυχρή και απρόσωπη σημερινή εκδοχή της: αμήχανες επεμβάσεις, αλλαγές επί αλλαγών, δημαρχοκεντρικές συλλήψεις χωρίς απώτερο αισθητικό βάθος. 

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.