Menu

Ποιήματα που κάνουν τη ζωή μας αξιοβίωτη: ποίηση και ποιητική της Γεωργίας Τριανταφυλλίδου

(Δανεικά αγύριστα, Κίχλη 2017)

του Αντώνη Κάλφα

ΝΑ ΚΑΘΡΕΦΤΙΖΕΣΑΙ ΣΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Οι στίχοι μας και τα πρόσωπα είναι τόσο κοντά
που αν απλώσεις το χέρι απ’ το μπαλκόνι του ενός
μπορείς ν’ αγγίξεις το βλέμμα στο περβάζι του άλλου.
Τα πρόσωπα τυλίγει μια πράσινη ομίχλη.
Εκεί μέσα πλέουν ανθισμένα.
Είμαστε σκλάβοι τους παντοτινοί.
Γιατί τα επιλέξαμε ελεύθεροι
πληγωμένοι, σχεδόν, από τα σφιχτά λουριά της ελευθερίας μας.
Το ποίημα άνοιξε και περιμένει
με φώτα διαθέσιμα και παχιά λόγια σα χαλιά.
Τότε, ακριβώς, τα πρόσωπα μας προσπερνούν.
Απομακρύνονται τυλιγμένα σε μια πράσινη ομίχλη
αφήνοντας άλλους στίχους να γίνουν
οι επεξεργασμένες φωτογραφίες
του προσώπου μας που τα ορέχτηκε

Συνήθως οι πληροφορίες στο οπισθόφυλλου του βιβλίου ή στα συνοδευτικά δελτία τύπου είναι απογοητευτικά γενικευτικές: όλα προάγουν τον μύθο, η γραφή είναι έξυπνη, τα θέματα που θίγονται πρωτότυπα και άλλες τέτοιες κοινοτοπίες. Στη βάση δεδομένων biblionet.gr ωστόσο και στη σχετική σελίδα για το καινούριο βιβλίο της Τριανταφυλλίδου «Δανεικά αγύριστα» διαβάζουμε τα εξής τα οποία μπορούμε να βαθμολογήσουμε με λίαν καλώς.

Γράφεται λοιπόν εκεί: «Ποιήματα που αφορούν κυρίως βιωματικές περιπέτειες, μικρές ή μεγάλες απώλειες, ανατροπές απροσδόκητες, σχέδια ματαιωμένα - όλα εκείνα μέσα από τα οποία η ποιήτρια βλέπει τον κόσμο. Ποιήματα που διακρίνονται για το πικρό χιούμορ, την ειρωνεία, το παράλογο, τον αυτοσαρκασμό, αλλά και για τη ρυθμική ποικιλία τους». Και οι εννέα θεματικές που αναφέρθηκαν (υφολογικές, γραμματολογικές, ειδολογικές) είναι εύστοχες, τις συναντάμε δηλαδή (όπως και κάποιες άλλες ακόμα: αρχαιογνωσία, διακειμενικότητα) στο ωραίο τρίτο βιβλίο (και καλύτερο) της ποιήτριας. Εκδίδεται εννέα χρόνια μετά το «Δικαίωμα προσδοκίας» (2008) ενώ είχε προηγηθεί και η πρώτη της συλλογή «Ο ποιητής έξω» (2004). Ολιγογράφος, λοιπόν, αλλά με ταλαντούχα ευρηματικότητα και ποιητικό ήθος η Τριανταφυλλίδου χειρίζεται με μεγάλη ευλάβεια τον ποιητικό λόγο: δεν φλυαρεί, οι στίχοι είναι αρκούντως δουλεμένοι, η ποιητική ιδέα σπάνια καταχράται τη φιλοξενία δεύτερης ή τρίτης σελίδας, το βλέμμα της είναι στραμμένο τόσο μέσα στα εσώψυχα του εγώ όσο και στη δημόσια σφαίρα (πόλη, γειτονιά, διαφυλικές σχέσεις, θάλασσα, άνθρωποι).

Ας δούμε από πιο κοντά ορισμένα από τα τεχνάσματα, τους τρόπους που χρησιμοποιεί η ποιήτρια, το συγγραφικό εγώ, για να πολιορκήσει τα θέματά του. Εννοείται πως οι τρόποι αυτοί εμφανίζονται περισσότερο από μία φορά. Εδώ, επισημαίνω απλώς την κειμενική τους ποικιλία προς όφελος του επαρκούς αναγνώστη.

1. Η απροσδόκητη κατάληξη ενός στίχου μετατρέπει την ανάγνωση σε ευφυές παιχνίδι των αντιληπτικών ικανοτήτων μας:

«Yπάρχουν πρόσωπα εμπνευστικά
υπερβολικά εμπνευστικά για να μην μπουν στο ποίημα».

2. (Να καθρεφτίζεσαι στα πρόσωπα)

Χορταστικές, ωραίες, καίριες μεταφορές βγαλμένες μέσα από την καθημερινή πραγματικότητα της οικιακής χαρμολύπης:

«Το ποίημα άνοιξε και περιμένει
με φώτα διαθέσιμα και παχιά λόγια σα χαλιά».
(Να καθρεφτίζεσαι στα πρόσωπα)

Ή μέσα από τη γνώση της μουσικής:

«Ο βράχος μου είναι όπως τα μπλούζ

με δυο βαθιές σχισμές, παράλληλες

σα ρυθμικά δίστιχα».

Ή μέσα από τη χρήση κοινόχρηστων, καθημερινών αντικειμένων:

«Η διήγηση κυλάει

όπως το εγγλέζικο ποδήλατο στη γειτονιά σου»

(Η ροή των πραγμάτων)

3. Έξυπνες επινοήσεις οι οποίες συνάμα διαθέτουν και ικανές ποσότητες μεταφυσικού βάθους:

«Υπάρχουν λουλούδια άοσμα

--κάτι σαν επώδυνο πεπρωμένο

Που δεν τους αφορά—

(Δήλωση ρητής επιφύλαξης)

4. Πικρό χιούμορ και ειρωνεία για την ανθρώπινη μοίρα, για τις συλλογικές αναπαραστάσεις ή τις επιλογές των ιθυνουσών ελίτ:

«Παρακαλώ, το ποίημα να μου επιστραφεί

Όταν αποδειχθεί η ανυπέρβλητη πλανητική βλακεία»

(Δήλωση ρητής επιφύλαξης)

5. Η ποιήτρια είναι ικανή να μας αφηγείται ολοκληρωμένες ιστορίες (όπως το ποίημα «Το μυστήριο») διαθέτοντας κάτι από τη μαγεία των παραμυθιών, των παραλογών ή ακόμα και των μικρών παράδοξων ιστοριών:

«Εκείνος ήταν ηλεκτρολόγος.

Έβαλε φώτα στα χωριά των Σερρών

Για να δει ποια είναι η ομορφότερη

Και να την παντρευτεί» […]

6. Η χρήση ομοιοκατάληκτων περίπου δεκαπεντασύλλαβων προσθέτει ρυθμική ποικιλία, σπάει τη μονότονη επανάληψη, και, ακριβώς επειδή γίνεται με φειδώ, φρεσκάρει αιφνίδια τις αισθήσεις μας. Παράλληλα, το υπόρρητο χιούμορ ή η επείγουσα κριτική είναι εμφανής, όπως στους τέσσερις στίχους της ενότητας «Ερωτική πόλη» με τον ειρωνικό υπότιτλο (να είναι ή να μην είναι;):

«Βγήκε νύχτα στους δρόμους μα τον έπιασε μπόρα

στα υπόστεγα πούλαγαν δονητές με την ώρα.

Πέταξε ονόματα, γράμματα, μυρωδιές σωμάτων

τα έθαψε και τα σκέπασε με σωρούς χωμάτων».

7. Σημαντική πτυχή της δουλειάς της είναι και ένας υπερρεαλίζον, εξωπραγματικός τρόπος γραφής στο υπόδειγμα της φανταστικής λογοτεχνίας (από τους συγχρόνους πρόχειρο παράδειγμα ο ποιητής και πεζογράφος Σάκης Σερέφας): στο ποίημα «Πώς τρώει ο Θανάσης», ο ομώνυμος οικοδεσπότης βλέπει τους συνδαιτημόνες «Σπυριά ρύζι/οι άνθρωποι/συνωστισμένοι γύρω του».

8. Διακριτός είναι και ο έμφυλος λόγος, η γυναικεία ματιά, η έξυπνη και ακομπλεξάριστη σχέση της με το άλλο φύλο:

«Θέλω να πνιγώ σε μια λίμνη από άνδρες.

Κεφάλια νούφαρα

βαριά άκρα σαν κουπιά

και η ακατανίκητη έλξη

του λασπωμένου πυθμένα τους»

(Dress Code)

9. Ιδιότυπες δεν είναι μόνο οι μεταφορές αλλά και η ιδιαίτερη σύνταξη και χρήση των ουσιαστικών και η σειρά των επιθέτων κατά το παράδειγμα της Κικής Δημουλά (σγουρές επιπλοκές, βιαστική πετσέτα, άγνωστη κατεύθυνση ευθεία)

«Χρειάζομαι μια παύση, είπες.
Και τα μαλλιά μου ίσιωσαν από την αγωνία.
Χάθηκαν όλες οι σγουρές επιπλοκές
όπως τις σχηματίζει η βιαστική πετσέτα,
μικρά καρούλια κύλησαν στο πάτωμα
και καστανά ελατήρια ξεχυθήκαν
προς μία άγνωστη κατεύθυνση ευθεία».

(Απαρατήρητοι)

10. Τέλος, ευρηματικά σύμβολα (όπως μια συνηθισμένη εσάρπα στο ποίημα «Δανεική») λειτουργούν απογειωτικά, θερμά, ενισχύουν μέσω του οικείου συμβόλου/αγαθού την επικοινωνία με τον άλλον, κάνουν τη ζωή μας καλύτερη, αξιοβίωτη, αληθινό παράδεισο.

Ο κόσμος της Τριανταφυλίδου—όπως αρθρώνεται σε αυτά τα 39 ποιήματα της συλλογής—είναι πολύσημος, πολύπτυχος. Περιλαμβάνει νωπές σκηνές της ζωής μας, στιγμιότυπα της καθημερινής εμπειρίας—προσωπικής, κοινωνικής ακόμα και πολιτικής—διαθέτει γόνιμο χιούμορ, ανατρεπτικές ιδέες, φρέσκες εικόνες οι οποίες μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα τον γύρω κόσμο μας, τις αντοχές μας, τα όρια της περιουσίας μας που είναι η εν κοινωνία ύπαρξή μας. Από την άποψη αυτή, το καταληκτικό ποίημα «Δανεική» είναι ταυτόχρονα ποίημα ποίησης και ποιητικής, θαυμάσιο δείγμα γραφής μέσω του οποίου υπογραμμίζεται η απόλυτη ανάγκη μας για λογοτεχνία, δηλαδή για επικοινωνία και ανθρωπιά. Γιατί αν κάτι εχθρικό εμφανίζεται (όπως το αεράκι στο ποίημα) τότε μια εσάρπα δανεική από μια άγνωστη γυναίκα είναι πολύτιμη σωτηρία. Κι ας μην επιστραφεί ποτέ, κι ας είναι αγύριστη. Το δώρο έχει ήδη επιτελέσει τον ρόλο του.

ΔΑΝΕΙΚΗ

Η προσφορά ήταν θωπευτική.

Άγνωστες μεταξύ μας
και τ’ αεράκι εχθρικό ερχόταν απ’ τη θάλασσα.
Οι άντρες μιλούσαν ατελείωτα.
Πάντα μιλούν
κυρίως, όταν έχουν τελειωμό τα ειπωμένα.
Η χαριτωμένη οικειότητα της γενέθλιας πόλης,
η αφελής οργάνωση της αισθηματικής ζωής:
όσους μας αγαπούν, τους αγαπούμε
και για τους άλλους καίει κατακόρυφα ο πυρετός των τύψεων,
μα πάνω απ’ όλα
το αεράκι που ερχόταν εχθρικό από τη θάλασσα
έκανε την αθώα προσφορά τόσο θωπευτική.
Ήτανε μια φορά μια σάρπα δανεική
από μιαν άγνωστη γυναίκα;
Όχι, δεν θα το άφηνε να πάει χαράμι
το ιαματικό απόθεμα της νύχτας
της νύχτας τις αρσενικές ηχητικές πηγές
κι εκείνη την ευγενική αλλοίωση κάθε τυχαίου.

Νύχτωσε. Κυρία, ξέρετε, πάλι κρυώνω.
Και μόνο τώρα νιώθω στο κορμί μου
γιατί όλα τα δανεικά πάνω στη γη
πρέπει να μένουν εξαρχής αγύριστα.

[Tο κείμενο διαβάστηκε στο συμπόσιο λογοτεχνίας της Κοζάνης 29, 30.9 και 1.10. 2017. Τον Βασίλη Καραγιάννη και την Γεωργία Τριανταφυλλίδου ευχαριστώ και από τη θέση αυτή.]

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.