Menu

Αρετή Γκανίδου: Χαράζει ο άλλος μου εαυτός ή η ποίηση ως πεδίο μάχης

του Αντώνη Κάλφα

Η Αρετή Γκανίδου γεννήθηκε στα Τρίκαλα Ημαθίας το 1960 από αγρότες γονείς. Σπούδασε στη Φιλοσοφική Σχολή του Α.Π.Θ. στο τμήμα Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας. Έζησε στη Θεσσαλονίκη ως το 1998, χρονιά που μετακόμισε στο γενέθλιο χωριό. Εργάζεται στην Β/θμια Εκπαίδευση.

Η ποίηση της Αρετής Γκανίδου, που παίρνει τη μορφή 35 ποιημάτων στη δεύτερη ποιητική της συλλογή με τίτλο «Χαράζει ο άλλος μου εαυτός», Εκδόσεις Μελάνι, Δεκέμβριος του 2015, έχει μια απόσταση τεσσάρων χρόνων από την πρώτη της με τίτλο «Ορυκτό Φως» του 2011 (διακρίθηκε με την τοποθέτησή της στη λίστα των καλύτερων πρωτοεμφανιζόμενων ποιητών του περιοδικού « Διαβάζω»).

Η δεύτερη συλλογή της Αρετής Γκανίδου Χαράζει ο άλλος μου εαυτός κινείται ανάμεσα σε δύο βασικούς άξονες: από τη μία το ενδιαφέρον για τον άλλον/την  ετερότητα δηλαδή, όπως αυτή εκφράζεται με την οδυνηρή παγκόσμια πρακτική της κακοποίησης  των γυναικών, αφού σε αυτή τη θεματολογία περιλαμβάνονται πάνω από τα μισά ποιήματα της συλλογής (για την ακρίβεια 19).  Ο άλλος άξονας—που δεν χωρίζεται εντελώς από την δυσθυμία του πρώτου— περιλαμβάνει τον γενέθλιο μακεδονικό χώρο, ό,τι δηλώνει δηλαδή την ταυτότητα, την τρυφερή, όσο γίνεται οικεία και λυρική σχέση με την ιθαγένεια, την αίσθηση του ανήκειν σε έναν αγαπημένο χώρο.

[Από το δεύτερο συμπόσιο λογοτεχνίας στην Κοζάνη 29.30.9 και 1.10.2017, όπου και διαβάστηκε το κείμενο. Η Αρετή Γκανίδου δεξιά, όρθια, πάνω από την καθήμενη καβαλιώτισσα ποιήτρια Γεωργία Τριανταφυλλίδου. Όρθιος στο μέσον της εικόνας ο δυτικομακεδόνας λόγιος Βασίλης Καραγιάννης και δίπλα του ο μείζων Βασίλης Βασιλικός.]

Στο ποίημα «Χειμωνιάτικο απόγευμα στο Βάλτο» η ηρωίδα του ποιήματος «Αυτήν την ώρα έπρεπε να στρώνει το τραπέζι/Κι όμως αργοπορούσε στο κατώφλι/ η τεμπέλα/ χαζεύοντας τα πράγματα/ Ή τα πράγματα χαζεύοντας την ίδια». Αλλά και στο ποίημα «Πρωινό στον κάμπο» αφήνει η ποιήτρια κάποιες ανάσες ευτοπίας: «Άρχισε να δαγκώνει η ομορφιά/ Να δοκιμάζει πείρα κι αντοχές/ και να ξυπνούν θαμμένα σείστρα/ στο χώμα που πατούσε».

Η συλλογή ανοίγει με δύο ποιήματα που προδιαθέτουν για όσα πρόκειται να ακολουθήσουν (Πολυκέφαλο τέρας και Μιγάδα φωνή), συνεχίζει με το ποίημα «Άρατε πύλας» στο οποίο ζητά να της επιτραπεί να ξεχυθεί «το σκότος απ’ το στόμα μου».  Στη συνέχεια, απόλογοι γυναικών, από διάφορες ηλικίες και με διαφορετική καταγωγή, που βιάστηκαν, κακοποιήθηκαν, εξωθήθηκαν στην πορνεία: Ινδία
Νέα Υόρκη, Νιγηρία, Θεσσαλονίκη, Μαλαισία, Υφήλιος, Πακιστάν, Υφήλιος, Σιουδάδ Χουάρες, Λ. Δ. Κονγκό, Ευρώπη-Δειγματισμός ημερών, Άπω Ανατολή... , γυναίκες αναψυχής", Ευρώπη-Δειγματισμός ημερών, Βρυξέλλες 2009, Ευρώπη- Δειγματισμός ημερών, Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων, Υφήλιος, Καδοστρία, Trafficking, Καδοσχί, Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 4 Φεβρουαρίου 2014, Ανησυχ... διαστάσεις... πείνα σε 29 χώρες, Επιζήσασα.

Ο ιστορικός, υποστήριζε τη δεκαετία του 1960 ο Κρακάκουερ, είναι ένας εξόριστος: μοιρασμένος ανάμεσα στον κόσμο που ζει και τον κόσμο της ιστορικής περιοχής που ερευνά, οφείλει να εξετάσει από τη σκοπιά του παρόντος τα υποκείμενα του παρελθόντος αλλά έχει και κάποιες στιγμές «μετάθεσης που, απρόσμενες και ανεξέλεγκτες, εισβάλλουν στο εργαστήριό του διαχέοντας εκεί μια δόση βιωμένης εμπειρίας και υποκειμενικότητας» (Εντζο Τραβέρσο, Η ιστορία ως πεδίο μάχης, σ. 302.

Η ποίηση της Γκανίδου είναι ποίηση του κοινωνικού χώρου και των βιωμένων εμπειριών της, της υποκειμενικής της σύλληψης του σύγχρονου κόσμου. Ο παγκοσμιοποιημένος κόσμος, οι ανεξέλεγκτες ροές προσφύγων, οι βίαιες συμπεριφορές απέναντι στις γυναίκες, κυρίως στη λατινική Αμερική αλλά και στην ευρωπαϊκή γειτονιά μας, είναι το ιστορικό υλικό της Γκανίδου, αυτό είναι το σκότος που βγαίνει στο φως.

Οι γυναικοκτονίες και η σεξιστική βία αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στη Λατινική Αμερική, με πολλά φρικτά περιστατικά να έχουν δει το φως της δημοσιότητας τους τελευταίους μήνες. «Είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να είσαι γυναίκα στη Λατινική Αμερική», είχε υπογραμμίσει η Αριάντνα Εστέβες, ερευνήτρια στο εθνικό πανεπιστήμιο του Μεξικού, τον Νοέμβριο του 2016. Από τις 25 χώρες σε όλο τον κόσμο όπου καταγράφονται τα περισσότερα σεξιστικά εγκλήματα οι μισές βρίσκονται στη Λατινική Αμερική, εξηγεί από την πλευρά της η Λάκσμι Πούρι αναπληρώτρια εκτελεστική διευθύντρια του ΟΗΕ.

Δύστροπο, επίκαιρο, ατιθάσευτο ιστορικό υλικό που ωστόσο η ποιήτρια καταφέρνει να μεταγράψει σε θερμό και ισορροπημένο ποιητικό λόγο χάρη στον νευρικό, κοφτό λόγο της, την ασθμαίνουσα—σχεδόν ελλειπτική—γραφή της. Στην Ευρώπη γράφει και πάλι ο ιστορικός Έντζο Τραβέρσο στο ίδιο βιβλίο του «η μετανάστευση γίνεται αντιληπτή σαν απειλή για τη διατήρηση των εθνικών ταυτοτήτων» (σ. 330). […] Στο πλαίσιο αυτό η μεταποικιακή μνήμη κλονίζει τις κληρονομημένες (ή κατασκευασμένες) εθνικές ταυτότητες και ζητά να επαναπροσδιορίσει την ίδια την έννοια της υπηκοότητας, αναγνωρίζοντας  την εθνοτική, θρησκευτική και πολιτισμική πολλαπλότητα που εκφράζεται στους κόλπους της κάθε συνιστώσας του ευρωπαϊκού ‘κοινού σπιτιού’» (σ. 330-331).

Μαλαισία: 38 άνδρες…16χρονη. 30/5/2014 Διεθνή

Στάσου λοιπόν ορθό
Με πρόσωπο σημαδεμένο
έστω
Στάσου  ορθό Ποίημα με αστασία
Άσε για λίγο τα ακατάδεχτα αδέλφια σου
Κοίτα κατάματα τον εαυτό σου
στον καθρέφτη
Ας είναι τόσο ραγισμένος

Το ίδιο μοτίβο των βιασμένων γυναικών θεματοποιεί και το εξαιρετικό «Λουδίας  (ή Καρασμάκι)» όπου σχολιάζεται η δολοφονία δύο κοριτσιών αλλά με φόντο τον δικό μας Λουδία.

 

Ο τίτλος της ποιητικής συλλογής που εξετάζουμε εδώ αποτελεί τον τελευταίο στίχο ενός άτιτλου ποιήματος που σχολιάζει την ενδοοικογενειακή βία:

Πακιστάν. …κοπέλας που λιθοβολήθηκε μέχρι θανάτου από την οικογένειά της είχε…

29/05/2014

Ματόφυλλα ταμπλαδωτά βαριά

Όταν ανοίγουν

Πέφτει άλλο φως στο Βέρμιο

Και στον κάμπο

Χαράζει ο άλλος μου εαυτός.

Ενδεχομένως λοιπόν μπορούμε να διαβάσουμε διαφορετικά τον τίτλο της συλλογής: ενώ δηλαδή «χαράζει ο άλλος μου εαυτός» (στον κάμπο) μπορεί να σημαίνει ότι φανερώνεται, αναδύεται, ξημερώνει, η άλλη πλευρά του είναι μου, της προσωπικότητάς μου, η οποία αντιλαμβάνεται τον κόσμο όχι σαν ένα θέατρο εξορίας, κακοποίησης αλλά τόπο της κοινής μας ευτυχίας όπως επιτάσσουν οι αρχές του ουμανισμού η δεύτερη ανάγνωση μεταφράζει αλλιώς το χαράζει. Σύμφωνα με το λεξικό του Ιδρύματος Τριανταφυλίδη το ρήμα χαράζω μπορεί να σημαίνει πολλά πράγματα: κάνω εγκοπές με αιχμηρό όργανο επάνω σε μια σκληρή επιφάνεια, σχηματίζω σε μια σκληρή επιφάνεια με το κατάλληλο όργανο γράμματα, παραστάσεις,  σημειώνω στο έδαφος, σε χάρτη ή σε σχέδιο τον άξονα μιας σιδηροδρομικής γραμμής, ενός δρόμου κτλ. που πρόκειται να κατασκευαστεί και τέλος μπορεί να σημαίνει δείχνω με το παράδειγμά μου ή καθορίζω την πορεία που πρέπει να ακολουθήσουν και οι άλλοι.

Συνεπώς ο εαυτός που χαράζει το ποίημα μπορεί να είναι ο πρωτοπόρος δρόμος, το παράδειγμα μιας άλλης πολιτικής ή αισθητικής συμπεριφοράς, αυτός (ο ποιητικός άλλος) που σημειώνει στο σκληρό έδαφος του σύγχρονου κόσμου την πορεία που οφείλει να ακολουθήσει ο άνθρωπος, ή, ακόμα πιο απλά, εκείνος ο εαυτός ο οποίος γράφει αυτές τις γραμμές, αυτούς τους στίχους με σκοπό να περιγράψει την τραχύτητα του κόσμου ή απλώς να κάνει το καθήκον του.

Σε κάθε περίπτωση ο εαυτός επιθυμεί να συμμετάσχει, να καταθέσει τον οβολό του στην τράπεζα της ποίησης που είναι η κοινή μας ύπαρξη. Και αυτό η Αρετή Γκανίδου το καταφέρνει θαυμάσια.

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.