Menu

Πτυχές διαμόρφωσης της ειδησεογραφικής ατζέντας των Μέσων Ενημέρωσης

 

Γράφει ο Νικηφόρος Γκόλτσιος - Δημοσιογράφος – Μέλος ΕΣΗΕΜΘ

Διαχρονικά τα ΜΜΕ καθοδηγούν τις κοινωνίες, καθορίζουν την ημερήσια θεματολογία της δημόσιας συζήτησης και προσανατολίζουν το κοινό όχι τόσο στον τρόπο, όσο στο βαθμό σπουδαιότητας των θεμάτων, για τα οποία πρέπει να σκέπτεται. Αυτοί που αποφασίζουν ποιες ειδήσεις θα βρεθούν στις στήλες των εφημερίδων ή στο δελτίο ειδήσεων είναι οι πυλωροί,  οι αρχισυντάκτες, οι οποίοι, όταν αξιολογούν μία είδηση εξετάζουν αν η επιλογή της θα επιδράσει στο κοινό και θα πωληθεί περισσότερο από κάθε άλλη.

Ο αντίκτυπος που έχει στο κοινό η είδηση (πωλήσεις εφημερίδων, τηλεθέαση, κλικς) αναπροσαρμόζει αναλόγως τις προτεραιότητες των μέσων και κρατά ένα θέμα ψηλά στην επικαιρότητα για πολλές ημέρες. Η αναπροσαρμογή στη θεματολογία μπορεί να προκύψει και από τον ανταγωνισμό των ΜΜΕ, καθώς δεν νοείται π.χ. ένα ηλεκτρονικό μέσο να μεταδίδει μία σημαντική είδηση που αφορά μία συγκεκριμένη περιοχή και μία τοπική εφημερίδα να μη διαθέτει αυτή την πληροφορία, έστω και ετεροχρονισμένα.

Η κατάρτιση της ατζέντας, τα κριτήρια και οι αρχές δόμησης του δημοσιογραφικού περιεχομένου δεν είναι παρωχημένα στην εποχή του διαδικτύου. Σχετίζονται με την επικαιρότητα των εξελίξεων, την εγγύτητα του συμβάντος προς το κοινό, τη θέση που κατέχουν στην κοινωνία οι πρωταγωνιστές του, την ταύτιση του κοινού με το γεγονός, τη μοναδικότητά του.

Για να κερδίσουν την προσοχή των πολιτών, ώστε να επιβιώσουν οικονομικά προσελκύοντας διαφημίσεις, τα ΜΜΕ δεν ενδιαφέρονται για θετικές ειδήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, η δραματική ποιότητα μιας είδησης, η εστίαση σε ασυνήθιστα γεγονότα, σε σύγκρουση ανθρώπων ή θεσμών, σε μεμονωμένα περιστατικά παρά σε γενικές καταστάσεις και συνεχιζόμενες τάσεις είναι ζητήματα που προβάλλονται περισσότερο.

Παράλληλα, καθίσταται σαφής η προτίμηση θεμάτων όπου τα σύνορα κοινωνίας και ιδιωτικής ζωής καταργούνται, ειδικά όταν πρόκειται για μυστικά πολιτικών προσωπικοτήτων, κουτσομπολιό για δημοφιλείς καλλιτέχνες κ.α.

Δεν πρέπει βέβαια να παραβλέψει κανείς ότι η καθημερινή συλλογή, συγκέντρωση και επεξεργασία των πληροφοριών γίνεται βάσει προκαθορισμένων προθεσμιών και προδιαγραφών, γεγονός το οποίο οδηγεί στην τυποποίηση της είδησης. Έτσι εξηγείται η σύγκλιση ειδήσεων στα ΜΜΕ και η παραγωγή παρόμοιων «πακέτων» ενημέρωσης. Οι διαδρομές των ειδήσεων, σχετίζονται επίσης με τον μύθο της αντικειμενικότητας, με την έννοια, ότι τα Μέσα κατασκευάζουν μία εικονική πραγματικότητα, η οποία όμως αντικατοπτρίζει κοινωνικές καταστάσεις που δεν συνάδουν με αυτή καθαυτή την αντικειμενική πραγματικότητα.

Πολλές φορές η ατζέντα διαμορφώνεται κατόπιν παρέμβασης εξωγενών παραγόντων (π.χ. λειτουργοί δημοσίων σχέσεων, γραφεία τύπου κυβέρνησης κ.ο.κ.), τα οποία αποτελούν κέντρα εξουσίας που ελέγχουν τα Μ.Μ.Ε. και τα καθοδηγούν στην - βασισμένη σε ψευδογεγονότα - διαμόρφωση της ειδησεογραφίας, η οποία παραπληροφορεί το κοινό. Στην παραπληροφόρηση οδηγεί και η υπερπληροφόρηση που προέκυψε με τη λειτουργία πολλών ΜΜΕ, συμβατικών και νέων, τα οποία κατακλύζουν το κοινό με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες και το αποπροσανατολίζουν από την ουσία.

Τέλος, τα Μ.Μ.Ε. και το πολιτικό - οικονομικό περιβάλλον συνθέτουν ένα πλέγμα αμφίδρομης σχέσης και αλληλεξάρτησης, που αποτυπώνεται στην επικράτηση των επίσημων πηγών1 στη διαμόρφωση των όρων της θεματολογίας που εισάγεται στη δημόσια σφαίρα, ενώ η «πολιτική γραμμή» των Μέσων ασκεί επιρροή στα θέματα που δημοσιεύουν.

Υπό το πρίσμα αυτών των θεωρητικών προσεγγίσεων εξετάζεται στην συνέχεια η διαμόρφωση της ειδησεογραφικής ατζέντας και η σύγκριση τριών διαφορετικών μέσων ενημέρωσης ως προς την θεματολογία τους.

Ειδικότερα, επιλέγονται δημοσιεύματα της εφημερίδας «Μακεδονία», του portal «newsit.gr», καθώς και τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων του «Antenna» *. Έμφαση δίνεται  στην ενδεικτική παρουσίαση των ειδήσεων (06 έως 12 Φεβρουαρίου), που τέθηκαν ψηλά στην επικαιρότητα, ενώ διερευνάται ο βαθμός διαφοροποίησης της θεματολογίας από μέσο σε μέσο. Τέλος, συνοψίζονται τα συμπεράσματα και παρατίθεται πίνακας ευρημάτων.

Διαπιστώσεις για τη θεματολογία των ειδήσεων. Το παράδειγμα των Μέσων: «Μακεδονία», «newsit.gr» και «Antenna»

Οι ειδήσεις που βρίσκονται ψηλά στην ατζέντα αφορούν το Eurogroup και την σύνοδο κορυφής, όπου το ελληνικό ζήτημα τίθεται στο επίκεντρο. Ειδικότερα, εστιάζουν στην σύγκρουση θεσμών: «Σκληρό πόκερ ανάμεσα στην Ελλάδα και τις Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις (7/2) - «Antenna», «Στην πρέσα μεταξύ Eurogroup και Ευρωπαϊκής Τράπεζας η ελληνική κυβέρνηση» (9/2), «Κλίμα πλήρους αδιέξοδου και ασφυκτικός κλοιός στις διαπραγματεύσεις με τους Εταίρους (7/2) - «Μακεδονία», «Αφόρητες πιέσεις από τους Εταίρους» (6/2), «Παραμένει  το χάσμα μεταξύ Κυβέρνησης και Εταίρων» (12/2) - «newsit.gr».

Επιπλέον,  στην σύγκρουση ανθρώπων: «Παγωμένο κλίμα στην επαφή Τσίπρα- Μέρκελ (12/2), «Ψυχρή χειραψία Σόιμπλε- Βαρουφάκη», «Συμφωνήσαμε ότι διαφωνούμε» δήλωσαν Σόιμπλε- Βαρουφάκης (6/2) - «Μακεδονία», «Καρφί Τσίπρα στη Μέρκελ: Διεκδικούμε κατοχικό δάνειο» 08/02«newsit.gr» κ.ο.κ.

Οι παραπάνω επιλογές συγκεντρώνουν χαρακτηριστικά κριτήρια κατάρτισης της ατζέντας, όπως το «συνέβη τώρα» (επικαιρότητα, ταχύτητα), η αίσθηση του οποίου είναι διάχυτη στον «Antenna» και στο «newsit.gr»: «οι εξελίξεις τώρα - λεπτό προς λεπτό». Επιπλέον, την εγγύτητα, καθώς ζητήματα όπως «η σύνοδος κορυφής για την κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία» βρίσκεται χαμηλά στην ατζέντα της θεματολογίας, χαμηλότερα όχι μόνο από το ελληνικό ζήτημα, αλλά και από το ρεπορτάζ  «για την […]αποκατάσταση της φαλάκρας» 07/02 – «Antenna». Στην ειδησεογραφική αξία του ελληνικού ζητήματος, που αφορά το σύνολο των Ελλήνων πολιτών, παραπέμπει και η έμφαση που δίνεται γι’ αυτό «στη συνάντηση Μέρκελ- Ομπάμα στο Λευκό Οίκο».

Στην πλειονότητα των ειδήσεων γίνεται επίκληση «επίσημων πηγών του Υπουργείου», «κορυφαίων κυβερνητικών στελεχών», γεγονός που καταδεικνύει την αλληλεξάρτηση πολιτικών και Μέσων και αποτυπώνεται και στην είδηση για «το δείπνο κορυφαίων στελεχών της αντιπολίτευσης», όπου οι συντάκτες διαθέτουν «ασφαλείς πληροφορίες για το ποιοι προσκλήθηκαν» - «Antenna» (12/2). Θέση στην κορυφή της ατζέντας καταλαμβάνουν και οι προγραμματικές δηλώσεις του πρωθυπουργού στη Βουλή (επίσημη πηγή), που εστιάζονται «στα νέα που αφορούν την τσέπη μας» και συνεπώς ενδιαφέρουν το κοινό «Antenna» (08/02), «Μακεδονία» (09/02).

Στο επίκεντρο της επικαιρότητας και τα εν είδει κουτσομπολιού παραλειπόμενα (π.χ. ενδυματολογικές επιλογές του πρωθυπουργού): «προσήλθε χωρίς γραβάτα, […]φορούσε λευκό μαντίλι στο τσεπάκι» (12/2). Στο ίδιο μοτίβο, ο Υπουργός Οικονομικών Γιάννης Βαρουφάκης, εξελίσσεται σε σταρ των ημερών, καθώς μονοπωλεί τη θεματολογία των ειδήσεων του  Antenna, όχι τόσο για τις πολιτικές δηλώσεις του, όσο γιατί «επισκέπτεται τον Σόιμπλε στο Βερολίνο φορώντας το πουκάμισο έξω από το παντελόνι» (06/2), «είναι cool στην εμφάνιση στη βουλή, στην οποία μεταβαίνει πεζός με το σακίδιο στην πλάτη» (09/02). Με παρόμοιο τρόπο, το «newsit.gr» αποκαλύπτει «τον οίκο μόδας από όπου αγόρασε το περίφημο κασκόλ ο Βαρουφάκης» (12/02). Οι αναφορές αυτές συνιστούν μία ανούσια υπερπληροφόρηση του κοινού, που το αποπροσανατολίζει από τις πραγματικές ειδήσεις και ουσιαστικά το οδηγεί στην παραπληροφόρηση.

Γενικότερα, τα Μ.Μ.Ε. δεν ενδιαφέρονται για θετικές ειδήσεις και αποδίδουν π.χ. με δραματικό τόνο τις φυσικές καταστροφές που προκάλεσαν οι έντονες βροχοπτώσεις εμφανίζοντας ηλικιωμένους - πληγέντες να μιλούν με δάκρυα στα μάτια για την καταστροφή που υπέστησαν («Antenna» - 06/02). Με ανάλογη δραματική παρουσίαση, η ειδησεογραφία εστιάζεται «στο θάνατο τριών νέων ανθρώπων σε τροχαίο» - γεγονός σύνηθες στην Ελλάδα - όπου η είδηση δεν είναι π.χ. οι κακές συνθήκες του οδοστρώματος (γενική κατάσταση), αλλά το ότι «τα θύματα ήταν ένα νιόπαντρο ζευγάρι που με τους κουμπάρους του μετέβαινε στο γλέντι του γάμου» (μεμονωμένο περιστατικό) («Antenna», «Μακεδονία»).

Σε ασυνήθιστα γεγονότα εντάσσεται η παρουσίαση από το δελτίο του «Antenna» «της 28χρονης που σπάει το ανδρικό επαγγελματικό άβατο και εργάζεται σε συνεργείο αυτοκινήτων» (11/2).

Στη γεωγραφική εγγύτητα επενδύει η «Μακεδονία» με ειδήσεις που αφορούν την ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης: «Δωρεάν δεκατιανό στους μαθητές που σιτίζονται στα σχολεία […]της Θεσσαλονίκης» (06/02), «Πρωτεύουσα στο αργό internet η Θεσσαλονίκη» (08/02), «Νέος φωτισμός και υπόγειοι  κάδοι στη Θεσσαλονίκη» (09/02), «Σε οικονομικό στραγγαλισμό το Νοσοκομείο Παπαγεωργίου» (11/02), «Περιφέρεια Κ. Μακεδονίας: 150.000 άποροι στο πρόγραμμα βοήθειας» (12/02). Ακόμα και η κακοκαιρία λαμβάνει τοπική διάσταση: «Σε λευκό κλοιό η Μακεδονία» (10/02) «Χιόνια έρχονται στη Θεσσαλονίκη» (06/02) κ.ο.κ.

Το κουτσομπολίστικο περιεχόμενο που αφορά επώνυμους είναι διάχυτο στο «newsit.gr»: «Η σέξι εμφάνιση στη Βουλή και το αποκαλυπτικό σκίσιμο της φούστας της Τζάκρη» (06/02), «Το πρόβλημα κιλών του Σταρόβα» (08/02), «Αναστατώνει το διαδίκτυο η σέξι Μαριάντα Πιερίδη» (09/02), «Έκανε λίφτινγκ ο Μαραντόνα» κ.ο.κ. Τέλος, τα σύνορα ιδιωτικής ζωής και κοινωνίας καταργούνται όταν πρόκειται για διάσημες προσωπικότητες, όπως π.χ. «στην πολύκροτη υπόθεση συμμετοχής του πρώην επικεφαλής του Δ.Ν.Τ. Στρος Καν σε πάρτι οργίων»( «newsit.gr» & «Antenna»).

Συμπερασματικά, η κατάρτιση της ατζέντας, τα κριτήρια και οι διαδρομές διαμόρφωσης της θεματολογίας της ενημέρωσης, δεν παρουσιάζουν καθοριστικές διαφορές, με αποτέλεσμα, να παράγονται παρόμοια πακέτα ειδήσεων. Εκείνο που ίσως διαφέρει σχετίζεται με την εστίαση της ειδησεογραφίας του newsit.gr και του Antenna και σε μία πιο εύπεπτη, κουτσομπολίστικη διάσταση, στην οποία δεν επικεντρώνεται η «Μακεδονία».

Τα μέσα αξιοποιούν όλες τις τεχνικές και τα όπλα τους στο βωμό της προσέλκυσης κοινού και άρα πώλησης της είδησης. Μεταξύ άλλων, ο «Antenna» και το «newsit.gr» επικαλούνται την επικαιρότητα και την ταχύτητα διάχυσης της είδησης,  ενώ η «Μακεδονία», με κυκλοφορία αποκλειστικά στη Β. Ελλάδα παρουσιάζει μία γκάμα θεμάτων που αφορούν τη Θεσσαλονίκη (εγγύτητα) και δεν απασχολούν την ατζέντα των άλλων μέσων.

*Κριτήρια επιλογής σε ό,τι αφορά το «newsit.gr» αποτέλεσε η υψηλή επισκεψιμότητα (topgr.gr), ενώ για τη «Μακεδονία» και τον «Antenna» η  εδραιωμένη πεποίθηση για την ειδησεογραφική τους εγκυρότητα.

1. Για αρρωστημένο περιβάλλον και δημοσιογραφία υπό ομηρεία κάνουν λόγο οι Κώστας Βαξεβάνης - Νίκος Ξυδάκης (Βλ.σχετ.http://info-war.gr).

Απόσπασμα Μεταπτυχιακής Εργασίας (Τμήμα Επικοινωνίας & Νέας Δημοσιογραφίας) στο Α.Πανεπιστήμιο Κύπρου

Βιβλιογραφία

Βρετός Σ. και Παπαγιαννίδης Α.Δ. (2013) (Επιμέλεια) Κοινωνία και Επικοινωνία/Δημοσιογραφία, Αθήνα: Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις. 

Εφημερίδα «Μακεδονία», Αρ.Φύλλων 30.031 έως 30.037, 06-12 Φεβρουαρίου 2015.

Λιάγκουρα Ι. Δημοσιογραφία των πολιτών: ένα νέο είδος δημοσιογραφίας; (χ.χ.), http://pacific.jour.auth.gr/emmeis/?p=7270, (ημερομηνία πρόσβασης 15/02/2015).

Μάνινγκ, Π. (2007). Κοινωνιολογία της ενημέρωσης. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.

Οι ομιλίες από την εκδήλωση με θέμα τη «δημοσιογραφική έρευνα σήμερα» που διοργάνωσε η Συσπείρωση Δημοσιογράφων – Δούρειος Τύπος: http://info-war.gr

Σεραφετινίδου, M. (1995). Kοινωνιολογία των Mέσων Mαζικής Eπικοινωνίας. O ρόλος των Mέσων στην αναπαραγωγή του σύγχρονου καπιταλισμού, Gutenberg, Aθήνα.

Σπιτερί Ζ. (2009). Ο Δημοσιογράφος και οι εξουσίες του, Αθήνα: Εκδ. Καστανιώτη.

Τσενέ Σ. (2009). Κοινωνική ευθύνη των μέσων. Ένα νέο παράδειγμα ευθύνης στην εποχή των συμμετοχικών μέσων (WEB 2.0): στάσεις και αντιλήψεις στην Ελλάδα. Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών.

Χρυσάνθου Χρύσανθος (2005). Μαθήματα δημοσιογραφίας. Τα κριτήρια για την ιεράρχηση και την επιλογή των ειδήσεων, Αθήνα: Έλλην.

Χρυσάνθου Χρύσανθος (2011). Η εκπαίδευση στην ατζέντα των ΜΜΕ: Από το δημοσιογραφικό έλεγχο στον κοινωνικό πανικό. Στην Ηµερίδα µε θέµα: Mέσα Μαζικής Ενηµέρωσης και Εκπαίδευση. Διοργάνωση: Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού - Κυπριακό Πρακτορείο Ειδήσεων .

Χ.σ. Εισαγωγή στη Θεματική Ενότητα. Η ατζέντα των Μέσων Επικοινωνίας και ο ρόλος των πυλωρών. ΑΠΚΥ.

Charnley M. – Charnley B. (1992). Η τέχνη του Ρεπορτάζ,  Ανδρέας Χριστοδουλίδης (Μετάφραση – Σχολιασμός). Αθήνα: Εκδ.Γνώση.

McCombs M., University of Texas at Austin, and Donald L. Shaw, University of North Carolina at Chapel Hil, (2006) The evolution of Agenda-Setting Research: Twenty-Five years in the marketplace of Ideas.

McCombs M., Einsiedel E. and Weaver D. (1996). Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και η διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.

McNair, B. (2002). Εισαγωγή στην πολιτική επικοινωνία. Αθήνα: Κατάρτι.

White David (1950). The “gatekeeper”. A case study in the selection of news. In: Tumber Howard (1999). News. A reader. Oxford: Oxford University Press.

Ηλεκτρονικές Πηγές (Ενημερωτική πύλη «newsit.gr», Τηλεοπτικό Δελτίο Ειδήσεων  «Antenna», Μετρήσεις δημοφιλέστερων ενημερωτικών πυλών) - Ημερομηνία πρόσβασης (06/02 έως 12-02-2015)

 http://www.topgr.gr/

http://www.antenna.gr/webtv/categories?cid=3067

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=374599&catid=9

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=374604&catid=13

http://www.newsit.gr/politikh/kyvernhsh-to-perimename-to-eurogroup-0602

http://www.newsit.gr/politikh/tsipras-se-ypourgous-kopste-perittes-dapanes-0702

http://www.newsit.gr/politikh/paroxes-tsipra-me-feidw-logo-diapragmateusis-0802

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=374976&catid=12

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375051&catid=9

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375177&catid=10

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375240&catid=6

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375501&catid=1

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375503&catid=6

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375754&catid=9

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375893&catid=12

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375941&catid=9

http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&art_id=375984&catid=7

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.