Menu

«Το τελευταίο τσιγάρο»: ένας ποιητικός μονόλογος παρέμβαση στην ιστορία της Πιερίας

Έναν σπουδαίο ποιητικό μονόλογο που διατρέχει την ιστορία της Κατερίνης και της Πιερίας κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα, μας παρουσιάζει ο ποιητής και φιλόλογος Αντώνης Κάλφας, στο νέο του βιβλίο, με τίτλο «Το τελευταίο τσιγάρο», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παρέμβαση.

Το βιβλίο, που παρουσιάστηκε το απόγευμα της Τετάρτης 13 Δεκεμβρίου, στο χώρο του θεάτρου Πήγασος στην Κατερίνη, αφορά στον φανταστικό μονόλογο ενός λήσταρχου, καταδικασμένου σε θάνατο, λίγο πριν την εκτέλεσή του, τον οποίο εμπνεύστηκε ο ποιητής, με αφορμή μία πραγματική είδηση σε μία παλιά εφημερίδα. «Το τελευταίο τσιγάρο» ή «μονόλογος του τρυφερού λήσταρχου Ιωάννη Παπαδημητρίου εκ Δριανίστης, εκτελεσθέντος στις 23 Ιουλίου 1924 στους στρατώνες της Κατερίνης», όπως είναι ο υπότιτλος του βιβλίου καλύπτει 39 σελίδες και περιέχει εκτός από τον μονόλογο, το απόσπασμα της εφημερίδας όπου αναφέρεται η είδηση της εκτέλεσης, υποσημειώσεις και αναφορές σε άλλα βιβλία που αφορούν στη ζωή των ληστάρχων.

Το βιβλίο γράφτηκε στο περιθώριο μιας νέας συγγραφικής δουλειάς που ετοιμάζει ο Αντώνης Κάλφας για την ιστορία της Κατερίνης, η οποία αναμένεται να κυκλοφορήσει το 2018, ενώ ο μονόλογος θα ανέβει ως θεατρική παράσταση στις αρχές του χρόνου από το Θέατρο Πήγασος.

Στην εκδήλωση, για το βιβλίο μίλησαν ο φιλόλογος και ιστορικός Νίκος Βαρμάζης, ο εικαστικός Νίκος Γραίκος και ο διευθυντής του περιοδικού και των εκδόσεων Παρέμβαση Βασίλης Καραγιάννης. Τη δική του άποψη για το βιβλίο κατέθεσε ο φιλόλογος Φοίβος Τσικλιάς, ενώ ο ηθοποιός Χάρης Αμανατίδης ανέγνωσε αποσπάσματα του μονολόγου.

Η είδηση στην οποία βασίστηκε η μυθοπλασία αναφέρεται στο γεγονός του δημοσίου τουφεκισμού του Ιωάννη Παπαδημητρίου από το χωριό Δρυάνιστα, τον σημερινό Μοσχοπόταμο, που έγινε στις 23 Ιουλίου 1924 στην πλατεία στρατώνων, στο σημερινό πάρκο της Κατερίνης. Ο Παπαδημητρίου καταδικάστηκε από το στρατοδικείο της Θεσσαλονίκης σε θάνατο, διότι στο σπίτι του, τον Φλεβάρη του 1924 είχε σκοτωθεί από τη συμμορία του Γιαγκούλα ο ανθυπομοίραρχος Γρηγοράτος και ο αγροφύλακας Απόστολος Μηλιώτης.

Όπως σημειώνει μεταξύ άλλων ο Νίκος Βαρμάζης, ο λήσταρχος, πριν να εκτελεσθεί, «αρνήθηκε να εξομολογηθεί και να μεταλάβει των αχράντων μυστηρίων ως είθισται σε τέτοιες περιστάσεις. Η τελευταία επιθυμία του, κατά την επινόηση του Κάλφα, ήταν να καπνίσει ένα τσιγάρο, το τελευταίο της ζωής του. Με το περιστατικό αυτό και με το τσιγάρο ο ποιητής έπλασε την κατάλληλη ατμόσφαιρα, δημιούργησε συνθήκες, ώστε να παραχθεί το ποιητικό κείμενο». Ο κ. Βαρμάζης αναφέρει χαρακτηριστικά ότι μέσα σε αυτό, υπάρχει και ιστορία και μυθοπλασία, υπάρχουν πράγματα, υπάρχουν όμως και πλάσματα. Τα πλάσματα είναι η ποιητική δημιουργία και πίσω απ’ αυτά κρύβεται ο ποιητής, που μετατρέπει τον Ιωάννη Παπαδημητρίου σε τρυφερό ποιητικό φερέφωνό του, που ζητάει ως τελευταία χάρη πριν να τουφεκισθεί ένα τσιγάρο.

Μιλώντας για τη δομή του μονολόγου, ο κ. Βαρμάζης λέει ότι το κείμενο εμπεριέχει αφηγηματικά στοιχεία πεζοτράγουδου, αλλά μεγάλα τμήματά του τα διαπερνούν λυρικότεροι τόνοι, χωρίζεται σε 14 ενότητες, σε 14 άσματα, μονολόγους του ληστή, ο οποίος γίνεται ποιητής. «Έτσι, έχοντας εξασφαλίσει τη λεγόμενη ποιητική άδεια, βρίσκει την ευκαιρία αλλά και τους τρόπους, λίγο πριν αφήσει τον κόσμο,  με τρόπο εξομολογητικό, να ξεγυμνώσει την ψυχή του, να ανοίξει την καρδιά του και να μιλήσει για τον εαυτό του και για τους άλλους, για τον δικό του κόσμο αλλά και τον κόσμο των άλλων. Μέσα στους άλλους είναι βέβαια όσοι τον ακούν την ώρα εκείνη που εισπνέει και εκπνέει τον καπνό του τσιγάρου του, οι θεατές κάτοικοι της Κατερίνης και των χωριών που συγκεντρώθηκαν, για να ιδούν την εκτέλεση, κατά τη μαρτυρία της εφημερίδας, περιλαμβάνονται όμως και όλοι όσοι είναι ή όσους  ο ίδιος θεωρεί ότι γενικά ή αυτήν την ώρα αλλά και πολύ αργότερα  χαίρονται ή λυπούνται για το τέλος του.

Ο Παπαδημητρίου όχι μόνο υπερασπίζεται τον εαυτό του και τους συντρόφους του αλλά γίνεται και δημόσιος κατήγορος. Κατηγορεί, σαρκάζει και χλευάζει όλους εμάς τους σύγχρονους και νεότερους για την χωρίς νόημα ζωή και την προκοπή  μας. Μας κατηγορεί για τα χαλαρά αισθήματά μας, την αδιαφορία μας απέναντι στο φτωχό, τον πάσχοντα και τον πρόσφυγα. Μας οικτίρει ακόμη και για το θάνατό μας. Εκείνος, καπνίζοντας το τελευταίο τσιγάρο, αισθάνεται στο πετσί τον θάνατό του, εμείς αντίθετα θα πεθάνουμε ίσως χορτάτοι αλλά σίγουρα ανίδεοι».

«Το νέο ευσύνοπτο αφήγημα του Αντώνη Κάλφα είναι περιεκτικό σε ιστορικά και λογοτεχνικά νοήματα, το διαβάζεις σαν να καπνίζεις ένα τσιγάρο ένα τσιγάρο ψυχογράφημα από το οποίο εξελίσσεται ο αφηγηματικός μίτος του κειμένου τον οποίο πλάθει από καιρό ο ποιητής και αντλεί από τοποφιλικές ιστορικές και βιωματικές πηγές», αναφέρει μεταξύ άλλων ο Νίκος Γραίκος.

Ο κ. Γραίκος υπογραμμίζει ότι το βιβλίο του Αντώνη Κάλφα είναι κυρίως ένα «τοποφιλικό αφήγημα ιστορικής και πολιτισμικής συνείδησης, ένας θεατρικός μονόλογος που ενώ σε συγχρονικό επίπεδο φαίνεται να ομιλεί ο λήσταρχος Παπαδημητρίου, στην ουσία μιλά ο ίδιος ο ποιητής διαπλέκοντας διαχρονικές μνήμες και βιώματα και καταγγέλλοντας τις διαχρονικές νοοτροπίες της αστικής καθημερινότητας, τις πολιτικές της συντήρησης τις ηθικιστικές και θρησκευτικές υποκρισίες, τις ανερωτικές συμβάσεις, ανυψώνοντας έτσι τις προσωπικές ευθύνες έναντι της ιστορίας».

Στην εκδήλωση, για το βιβλίο μίλησε και ο φιλόλογος Φοίβος Τσικλιάς ο οποίος τόνισε μεταξύ άλλων ότι η ποιητική φόρμα του Αντώνη Κάλφα, ως είθισται άρτια δομημένη και μοντέρνα στην τεχνική της, επιτρέπει να εκφραστούν με σαφήνεια οι αιχμές του μονολόγου του Παπαδημητρίου και μέσα από αυτόν ξεπηδά συνεχώς ο τόπος μας.

«Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν ποιητικό λόγο ρέοντα και σφριγηλό, άρτια δομημένο, πλούσιο σε λεξιλόγιο και σε υλικό για το παρελθόν του τόπου μας. Με ένα ποίημα που βλέπει την Πιερία και την Κατερίνη με μία διαχρονική ματιά, με ένα ποίημα που δένει αρμονικά και αριστοτεχνικά στο εσωτερικό της εικόνας του τόπου που καλύπτουν μία περίοδο περίπου εκατό ετών».

Στην παρέμβασή του ο Βασίλης Καραγιάννης, με τον ανατρεπτικό του λόγο, αναφέρθηκε στο περιεχόμενο του βιβλίου και στην καλαίσθητη έκδοση. Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με μπουφέ στο φουαγιέ του θεάτρου.

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.