Menu

Αλληλεγγύη χωρίς απεχθείς και ιδιοτελείς όρους

Μιλάμε πολύ περισσότερο και ασχολούμαστε λιγότερο με την ανθρωπιστική κρίση και για τον τρόπο που αυτή έχει αγγίξει ένα συντριπτικό ποσοστό συμπολιτών μας που βρίσκονται σε κατάσταση εξαθλίωσης ή διαβιούν με εισόδημα πολύ πιο κάτω από τα όρια της φτώχειας.

 

Ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια που οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης έγιναν εντονότερες, δομές αλληλεγγύης δημιουργήθηκαν σε πολλές πόλεις και πολίτες ανέλαβαν να συμπαρασταθούν ο ένας στον άλλον, εκεί που το κράτος παρέλυσε και δεν μπορούσε να φροντίσει ούτε για τα απαραίτητα. Σήμερα, παρά το γεγονός ότι επιχειρείται μια επανάκτηση του κοινωνικού κράτους από τη νέα κυβέρνηση, ακόμη και αν αυτό επιτευχθεί σε βάθος χρόνου, τα κινήματα αλληλεγγύης δεν θα πάψουν ποτέ να παίζουν έναν σημαντικό ρόλο στην ανάσχεση κάθε πολιτικής αλλά και πρακτικής από τα κάτω, που οδηγεί κάποιους στο περιθώριο και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Είναι σχεδόν αυτονόητο, ότι η αλληλεγγύη δεν αναγνωρίζει όρους, εκτός από το ότι κάποιος στερείται τα αυτονόητα. Δεν πρέπει να εξαρτάται από το χρώμα, τη φυλή, το έθνος, την καταγωγή, τη θρησκεία, τη σωματική και διανοητική ικανότητα, την εργατικότητα κ.α. Η αλληλεγγύη όμως πρέπει να έχει αντικείμενο. Και αυτό σημαίνει να υπάρχουν άνθρωποι που έχουν ανάγκη την αλληλεγγύη. Πολύ σημαντικό όμως είναι, οι άνθρωποι που είναι δικαιούχοι της αλληλεγγύης των άλλων να μην είναι αναγκασμένοι να αποδείξουν τίποτα άλλο εκτός από ότι είναι δικαιούχοι. Και αυτή είναι μια κατάκτηση επίσης της ίδιας της αλληλεγγύης να μην κατατάσσει τους ανθρώπους σε κατηγορίες και να μην τους εξωθεί σε δοκιμασίες, τέτοιες που προσβάλλουν την αξιοπρέπειά τους.

Στην Πιερία, έχουμε αποδείξει ότι γνωρίζουμε το πώς μπορεί να οργανωθεί ένα κίνημα στήριξης των πολιτών που έχουν οδηγηθεί στον κοινωνικό αποκλεισμό, όπου οι ίδιοι οι πολίτες συλλογικά αναλαμβάνουν να σταθούν αλληλέγγυοι στους συμπολίτες τους που δεν έχουν σήμερα ή διαχρονικά τη δυνατότητα για συγκεκριμένους λόγους να επιβιώσουν με αξιοπρεπείς συνθήκες. Και στην Πιερία, αυτή η κατάκτηση της αλληλεγγύης, λέξης «σούπα» για πολλούς, οφείλεται κυρίως σε συγκεκριμένους ανθρώπους που τόλμησαν να δημιουργήσουν αυτές τις κοινωνικές δομές  και παρακίνησαν και άλλους στο να συμμετέχουν ενεργά στους συλλογικούς αγώνες. Και αυτοί οι συλλογικοί αγώνες πρέπει να παραμείνουν συλλογικοί, καθώς κανείς δεν έχει το δικαίωμα να θέτει εθελοντόμετρα για να επιδοκιμάσει ή να αποδοκιμάσει την εθελοντική δράση κάποιου. Για αυτό και είναι σημαντικότερο να προσπαθήσουμε να αποδομήσουμε όσους ασχολούνται με τα εθελοντικά κινήματα και λιγότερο τους ανθρώπους που βρέθηκαν στην ανάγκη για ένα συσσίτιο ή για μια σακούλα τρόφιμα για οποιονδήποτε λόγο.

Αυτό το σημαντικό κίνημα αλληλεγγύης και στην Πιερία χαρακτηρίζεται από την πολυδιάσπαση και από μια αποσπασματική αντιμετώπιση του ίδιου του αντικειμένου, που ξεκινά από διαφορετικούς φορείς που αναλαμβάνουν να φέρουν σε πέρας το ίδιο έργο και από τους ίδιους φορείς που προσπαθούν να κινηθούν σε πολλά επίπεδα, μη διαθέτοντας την τεχνογνωσία και το ανθρώπινο δυναμικό για να υλοποιήσουν τους στόχους τους. Και εκεί δημιουργείται ένα πολύ μεγάλο ζήτημα και αναδεικνύεται μια στρεβλή- κυρίαρχη νοοτροπία, που λέει ότι εγώ μπορώ να κάνω καλύτερα αυτό που έχει ήδη ξεκινήσει κάποιος άλλος ή πολύ χειρότερα εγώ είμαι a priori καλύτερος σε αυτό που κάνω από όλους τους άλλους.

Δυστυχώς, αρκετές από τις εθελοντικές οργανώσεις ή φορείς που προσπαθούν να εγγυηθούν μια διαφορετική πορεία στο χώρο της κοινωνικής αλληλεγγύης καταλήγουν στην παγίδα να θεωρούν ότι η δική τους δουλειά έχει μια ποιοτική διαφορά και ξεχωρίζει από τις άλλες οργανώσεις που ασκούν με έναν διαφορετικό τρόπο την ίδια ακριβώς δράση και με το ίδιο αντικείμενο. Σαφώς, δεν είναι όλοι ίδιοι. Και δεν έχουν όλοι το ίδιο κίνητρο. Όμως, σε ένα τέτοιο κίνημα, ειδικά όταν αφορά τόσο ευαίσθητα ζητήματα όπως στη σίτιση ενός ανθρώπου και μιας οικογένειας ή στην πρόσβαση στις βασικές παροχές υγείας, αυτή η δουλειά δεν μπορεί να γίνεται αποσπασματικά. Επειδή όταν γίνεται αποσπασματικά γίνεται κατά κανόνα με λάθος τρόπο.

Πολλοί από εμάς που συμμετέχουμε λιγότερο ή περισσότερο σε αυτές τις δράσεις αλληλεγγύης και κάποιοι για πολλά χρόνια, θεωρούμε το λιγότερο άδικο να γίνεται μια τόσο σημαντική προσπάθεια και να έχει αυτόν τον αποσπασματικό χαρακτήρα, λόγω έλλειψης συνεννόησης και συνεργασίας των ίδιων των εθελοντικών οργανώσεων. Πολλά κοινωνικά παντοπωλεία, πολλά κοινωνικά φαρμακεία, με διαφορετικά χαρακτηριστικά αλλά με το ίδιο αντικείμενο. Το φαγητό και το φάρμακο να φθάσει σε αυτούς που αδυνατούν οικονομικά να το αποκτήσουν. Τόσο απλό και ταυτόχρονα τόσο δύσκολο να υπάρξει αυτή η βασική συνεννόηση. Και όλα έχουν βέβαια την εξήγησή τους. Οφείλεται στα πρόσωπα που καθορίζουν τις πολιτικές και σε συγκεκριμένους ανθρώπους που επιδιώκουν να επιβάλλουν τη δική τους νοοτροπία ως την ορθόδοξη πρακτική, κατακρίνοντας κάθε άλλη προσέγγιση.

Σε όλη αυτή τη συζήτηση υπάρχει ένα ακόμη κρίσιμο  ζήτημα που δεν πρέπει να αγνοείται. Η διαφορά μεταξύ της αλληλεγγύης και της φιλανθρωπίας, δηλαδή η διαφορά μεταξύ του ανθρώπου που κάνει κάτι γιατί αισθάνεται ισότιμος και ίσος με τον άνθρωπο που βοηθά και εκείνου που κάνει κάτι για να προβληθεί ο ίδιος. Πολλές φορές προβάλλεται περισσότερο ο εθελοντής παρά ο εθελοντισμός. Το έχουμε δει κατά κόρον σε πιο παραδοσιακές μορφές αλληλεγγύης. Το βλέπουμε και σήμερα σε όσους διατείνονται ότι η αλληλεγγύη είναι μια πράξη που πρέπει να σέβεται την αξιοπρέπεια του ίδιου του ανθρώπου που δέχεται τη βοήθεια. Αντιθέτως, βλέπουμε πολλές φορές φιλανθρωπικές φιέστες, που μας θυμίζουν παλαιές λεζάντες σε εφημερίδες που έγραφαν ότι μαζεύτηκαν οι κυρίες σε φιλανθρωπικό απογευματινό τσάι και τονιζόταν ότι τα έσοδα από την εκδήλωση θα δοθούν σε φτωχές οικογένειες. Τις οποίες βέβαια τις κρατούμε μακριά από την κοσμική ζωή μας και καταδικασμένες στη φτώχεια τους.

Οι παραπάνω πρακτικές νομίζω ότι έχουν ξεπεραστεί και έχουν περιθωριοποιηθεί αρκετά από τα κινήματα αλληλεγγύης. Όμως, υπάρχει και μια άλλη στρέβλωση της αλληλεγγύης που για μένα είναι ακόμη πιο τραγική. Όταν κάποιος βοηθά, μόνο εκείνον με τον οποίο αισθάνεται ίδιος. Και αν δεν είναι ίδιος προσπαθεί να τον κάνει να μοιάσει μαζί του. Μια λογική που επικρατεί συγκαλυμμένα σε σύγχρονες δράσεις αλληλεγγύης, στις οποίες, ο δικαιούχος καλείται να προβεί σε συγκεκριμένες πράξεις, ώστε να αποδείξει ότι πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζουν τοπικά θεσπισμένοι κανόνες και αποφασίζουν αυθαίρετα το αν δικαιούται της βοήθειας που του παρέχεται. Και σε αυτό το παράδοξο, που πλασάρεται ως λογικό, η έννοια της ανοχής του διαφορετικού υποχωρεί σε μια αντίληψη να βοηθώ μόνο αυτόν που μου μοιάζει. Σαν αυτό που κάνει η Χρυσή Αυγή, που θεωρεί ότι τρόφιμα, περίθαλψη και ασφάλεια δικαιούνται μόνο οι Έλληνες. Πόσο στρεβλό!

Στον πρόσφατο σεισμό στο Νεπάλ, μια οργάνωση Ευαγγελιστών έστειλε ως ανθρωπιστική βοήθεια 100.000 βίβλους για να «σιτίσουν», όπως με περισσό θράσος είπαν, οι σεισμόπληκτοι την ψυχή τους. Για δεκαετίες η παροχή βοήθειας στον τρίτο κόσμο συνοδευόταν και από τον προσηλυτισμό των ιθαγενών στον χριστιανισμό. Η ίδια προτεσταντική ηθική ανατροφοδοτεί πλέον το ίδιο το φαινόμενο που οι δράσεις αλληλεγγύης επιχειρούν να εξαλείψουν. Βοηθώ κάποιον αλλά πρέπει να τον προσηλυτίσω στη δική μου άποψη. Έτσι κάπως γεννιέται ο φασισμός, ως ψυχοπαθολογικό φαινόμενο, ως απόρροια ψυχικών διεργασιών. Να θέλω όλοι να μοιάζουν με μένα. Αλλιώς θέλω να τους καταστρέψω, κυριολεκτικά και μεταφορικά.

Είναι αυτή η νοοτροπία της αγέλης που κάνει όλες τις παραπάνω σκέψεις να φαίνονται δευτερεύουσες, ανούσιες, αλλά και άξιες χλευασμού. Θα απαντούσα ότι είναι σεβαστή η ανάγκη κάποιου να ενταχθεί κάπου, να ακολουθεί κάποιους κανόνες, να χρησιμοποιεί σύμβολα, να αμύνεται σε ό,τι θεωρεί ότι απειλεί τη συνοχή της μικροομάδας του. Είτε αυτό είναι μια θρησκευτική ομάδα, ένα πολιτικό κόμμα, μια εθελοντική οργάνωση. Όμως, σε καμία περίπτωση, ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα. Κυρίως, όταν κανείς ισχυρίζεται ότι παλεύει για έναν καλύτερο κόσμο, ο σεβασμός της ετερότητας είναι το ουσιαστικό στοιχείο που θα καθορίσει και τη βιωσιμότητα της ίδιας της πράξης του. Ειδάλλως, η ίδια η αλληλεγγύη περιέχει μια δόση βίας και ορθής εκγύμνασης, αντιλήψεις που συναντούμε στις φυλακές και σε μια στρατιωτική ιεραρχική δομή πειθαρχίας.

Για όλους τους παραπάνω λόγους, είναι απαραίτητη όσο ποτέ μια άλλη αντίληψη για την ίδια την αλληλεγγύη. Να μάθουμε επιτέλους ότι η αλληλοϋποστήριξη των ανθρώπων δεν υπόκειται σε ψυχοπαθολογικές εμμονές που ευνοούν μια συγκυριακή φιλοδοξία ή μια προσωπική επιβεβαίωση, αλλά σε μια άνευ όρων σχέση αμοιβαιότητας μεταξύ διαφορετικών ανθρώπων. Και σε αυτή την κατεύθυνση οφείλουν να εργαστούν όσοι διατείνονται ότι γνωρίζουν τον τρόπο, αλλά έχουν αποδείξει ότι δεν φοβούνται και τον κόπο να κάνουν πράξη όσα κάποιοι άλλοι περιφέρουν για χρόνια ως σύνθημα. Όσοι ξεπέρασαν ακόμη και τον εαυτό τους για να κάνουν κάτι στον τόπο τους και αυτό να μείνει παρακαταθήκη σε πολλούς άλλους που ήθελαν αλλά ποτέ δεν τα κατάφεραν.

Όμως κανείς δεν είναι υπεράνω κριτικής. Όσοι εκθέτουμε τον εαυτό μας δημόσια,  όταν δεχόμαστε με ταπεινότητα την επιβράβευση, με την ίδια ακριβώς ταπεινότητα πρέπει να δεχόμαστε και την κριτική. Έτσι γινόμαστε καλύτεροι και ως άνθρωποι αλλά και σε αυτό που κάνουμε. Αλλιώς λειτουργούμε με εσωστρέφεια, θεωρώντας ότι όλοι περιστρέφονται γύρω από εμάς και ότι κάθε άλλη άποψη προσβάλλει το αλάθητο των πράξεών μας. Αλλά ακόμη και σε αυτές τις εμμονές πρέπει να απαντάμε με κατανόηση. Γιατί όπως είπαμε και παραπάνω, πρέπει να σεβόμαστε την ετερότητα. Εξάλλου, «ο φόβος του άλλου είναι ο φόβος του ίδιου του εαυτού μας».

Θέμης Κωτούλας

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.