Menu

Ψυχική Υγεία - Έγκλειστες Ψυχές - Το στίγμα

Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση, που έφτασε και στη χώρα μας την τελευταία δεκαετία  μέσα από κοινοτικά προγράμματα, αποδεικνύει την τεράστια καθυστέρηση του εξανθρωπισμού της περίθαλψης των ψυχικά ασθενών , που η ορθόδοξη ψυχιατρική αντίληψη κρατούσε εσκεμμένα στο περιθώριο εδώ και χρόνια.

Η αλλαγή της στάσης απέναντι στα άτομα που πάσχουν από χρόνιες και σοβαρές ψυχικές ασθένειες είναι μια πραγματικότητα για την Αμερική και την Ευρώπη από τις δεκαετίες 60' και 70', όπου οι φωνές της αντιψυχιατρικής ενάντια στην ιδρυματοποίηση και τον κοινωνικό αποκλεισμό, που εφάρμοζε η θεσμοθετημένη εξουσιοφρενική ιατρική της ψυχής κατάφεραν να αλλάξουν σχετικά γρήγορα κάποιες δομές.

Στην Ελλάδα, τα γνωστά ψυχιατρεία, εκτός από τους τρόφιμους που έπασχαν από κάποια ψυχική νόσο γέμιζαν πολλές φορές και από άλλους φυλακισμένους, πολιτικούς κρατούμενους και γενικότερα χρησίμευαν στην εξουσία ή στην κάθε καθωσπρέπει οικογένεια να ακουμπά εκεί ό,τι της ήταν περιττό, ή "επικίνδυνο" για τη δημόσια ασφάλεια και την οικογενειακή θαλπωρή..! Αυτή η διαχωριστική και ρατσιστική πολιτική διαμόρφωσε στους Έλληνες μια καθαρά στερεοτυπική και αποξενωτική αντίληψη για την ψυχική αρρώστια και έναν φόβο για τον πάσχοντα, που ανάγεται σε έναν λανθάνοντα φόβο για κάθε τι το ανεξέλεγκτο. Έτσι, το στίγμα της κοινωνικής προκατάληψης καθορίζει την πορεία της ζωής οποιουδήποτε νοσήσει έστω και μια φορά από μια αρρώστια της ψυχής και τον κυνηγά ακόμη και αν καταφέρει να αποθεραπευτεί στην καθημερινή του ζωή, στην εργασία του και σε κάθε κοινωνική του δραστηριότητα.

Ο ακούσιος εγκλεισμός των ατόμων αυτών στις ψυχιατρικές κλινικές, η κοινωνική τους απαξίωση, η απομόνωσή τους από το φυσικό τους περιβάλλον, η καθήλωσή τους με τα κοκτέιλ φαρμάκων, η κακομεταχείριση από μερίδα του προσωπικού, η γραφειοκρατικοποίηση της θεραπείας τους, ο ρατσισμός των συγγενών και των περιοίκων είναι αρκετά για να συνειδητοποιήσει κανείς το μέγεθος της βίας που ασκείται πάνω σε αυτούς τους ανθρώπους. Ο εγκλεισμός τους βιώνεται από τους ίδιους ως τιμωρία, ενώ βαφτίζεται από τους ψυχιάτρους θεραπευτική μέθοδος, η ισχυρή φαρμακευτική αγωγή οδηγεί σε μια ανεπίστρεπτη κατάσταση, ενώ αναφέρεται ως απαραίτητη δοσολογία για την γιατρειά και την ηρεμία του ασθενούς. Όλα εντάσσονται μέσα σε ένα πλαίσιο ορθής εκγύμνασης των εγκλείστων, μιας προκρούστειας πρακτικής του ιατρικού μηχανισμού, μιας ορθοπεδικής της πειθαρχίας και της τιμωρίας, που αποσκοπεί σε μια νομιμοποίηση και αναπαραγωγή των κυριαρχικών ρόλων μέσα στην ίδια την ιατρική επιστήμη.

Η αποϊδρυματοποίηση που συντελείται τώρα με το πρόγραμμα "Ψυχαργώς"  για τα άτομα με ψυχικές διαταραχές και για τα άτομα με νοητική στέρηση προβλέπει ότι μέχρι το 2006 τα ψυχιατρικά καταστήματα που ξέρουμε θα είναι παρελθόν και όλοι οι ασθενείς θα ενταχθούν στον κοινωνικό ιστό και θα αποκτήσουν μια ανεκτή ζωή με τη βοήθεια των θεραπευτών τους.

Αυτή η αλλαγή μεταφράζεται αφενός ως μια ανθρωπιστική στροφή της πολιτικής υγείας των κρατών και της επιστήμης της ψυχιατρικής προς το να αντιμετωπίσει ισότιμα τους ψυχικά ασθενείς με τους άλλους πολίτες και αφετέρου ως μια μείωση του κόστος νοσηλείας των ατόμων αυτών, τη στιγμή που ακόμη και η ισόβια πολλές φορές παραμονή τους στο ψυχιατρείο κοστίζει υπέρογκα ποσά, απ' ότι η μερικώς ελεγχόμενη διαμονή τους σε έναν ξενώνα. Σ' αυτό το λεπτό σημείο κρύβεται η προσπάθεια που κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση  για να διαφοροποιήσει το καθεστώς της περίθαλψης δημιουργώντας διαφορετικές δομές και υπηρεσίες που θα υλοποιήσουν τη μεταρρύθμιση.

Μέσα σ' αυτό το παιδαγωγικό πλαίσιο το στίγμα της ψυχικής ασθένειας που ακολουθούσε όσους μπαινόβγαιναν στα ψυχιατρεία και το σύνδρομο του ιδρύματος που δημιουργείται στους χρόνιους τροφίμους των κλινικών είναι δύο πολύ σοβαρά επιχειρήματα που επιβάλλουν την άμεση εφαρμογή των προγραμμάτων. Στην Ελλάδα, που κυριαρχούν οι δεισιδαιμονίες , οι προκαταλήψεις και ο θρησκευτικός ανορθολογισμός είδαμε κατά καιρούς βίαιη κακοποίηση ψυχικά ασθενών από "ευφυέστατους" ιερωμένους, που κάνανε εξορκισμούς σε δεμένους ανθρώπους και μάλιστα μπροστά στην τηλεοπτική κάμερα. Ο βασανισμός αυτός που παρακολούθησε αρκετές φορές το τηλεοπτικό κοινό δεν ευαισθητοποίησε κανέναν εισαγγελέα ή ψυχίατρο, ώστε να δοθεί ένα τέλος στο μαρτύριο αυτών των ανθρώπων και να αποδοθούν ευθύνες και αντιθέτως θεωρήθηκε ως αυτονόητη ή γραφική πράξη και μάλιστα θεόσταλτη..!

Αυτή η απάθεια και αποστασιοποίηση των ειδικών από τέτοιες περιπτώσεις είναι ένα δείγμα για την κατάσταση που επικρατεί ακόμα και σήμερα τουλάχιστον σε ορισμένες σχολές της ψυχιατρικής επιστήμης και για τα μαύρα μεσάνυχτα που έχει ο μέσος πολίτης για την ψυχική υγεία και για την εικόνα του ψυχικά ασθενούς. Κυρίαρχο ρόλο παίζει η εικόνα που προβάλλουν τα media, παρουσιάζοντας σε καθημερινή βάση μια λανθάνουσα περιγραφή του ατόμου που πάσχει από μια ψυχική νόσο, ταυτίζοντάς το με τον σήριαλ κίλερ, με τον μανιακό δολοφόνο, με αυτόν που διαρκώς διαπράττει το έγκλημα. Σύμφωνα με τις στατιστικές και τα επίσημα στοιχεία οι άνθρωποι, που παρουσιάζουν ψυχικές διαταραχές δεν εγκληματούν παραπάνω από τους υπόλοιπους και συνήθως η όποια μορφή βίας που εκφράζουν στρέφεται κυρίως προς τον εαυτό τους και λιγότερο προς τα συγγενικά τους πρόσωπα (μητέρα, πατέρας …). Από την άλλη πλευρά, η ορθόδοξη ψυχιατρική είχε αποδεχτεί ως έναν βαθμό την ιδρυματοποίηση εφόσον αυτή συντηρούσε και αναπαρήγαγε την ίδια την επιστήμη καθώς γραφειοκρατικοποιούσε τη θεραπεία του ασθενούς και εξασφάλιζε την πλήρη εξουσία του ιατρού πάνω στον ασθενή και την αποκλειστικότητα της σχέσης θεραπευτή -θεραπευόμενου.

Η έννοια της σχιζοφρένειας αποδεικνύεται πια με τη μεταρρύθμιση  ότι δεν ήταν παρά μια επινόηση της ιατρικής για να κατηγοριοποιήσει την ψυχική διαταραχή και να την εντάξει σε ένα ολοκληρωμένο ιατρικό σύστημα εξουσίας. Αυτό το σύστημα την εξυπηρέτησε ως σήμερα στο να επιβεβαιώνει τις προβλέψεις της και τις διαπιστώσεις της και να δικαιολογεί την ύπαρξή της ως κλάδου θεραπεύοντας τα συμπτώματα και όχι της αιτίες της ψυχικής ασθένειας. Έτσι οι έγκλειστοι, αυτοί που κρύβει η κοινωνία για να μην θυμάται την ύπαρξή τους, υπήρξαν θύματα αυτής της καθυστέρησης της αλλαγής της νοοτροπίας των εγχώριων υπηρεσιών υγείας, που επιβλήθηκε τελικά από τα έξω.

Το ερώτημα που προκύπτει πια με την εφαρμογή του "Ψυχαργώς" είναι το κατά πόσο η νέα αυτή μορφή συνύπαρξης θα μπορέσει να λειτουργήσει με τις λιγότερες αντιδράσεις από την πλευρά των "υγιών" πολιτών. Επίσης,  στο κατά πόσο θα αλλάξουν κάποιες κατεστημένες δομές, που συντηρούν το στίγμα, όπως στον εργασιακό τομέα, στον οποίο είναι κανόνας να αποκλείονται τα άτομα με ψυχικές διαταραχές, αφού παντού εφαρμόζονται τα περίφημα και πολυδοκιμασμένα τεστ προσωπικότητας για την επιλογή του προσωπικού. Πέρα, λοιπόν, από την κατάργηση των ψυχιατρείων και την εγκατάσταση των "ενοίκων" στην πόλη, είναι αναγκαίο να αλλάξει η όλη δομή της κοινωνικής οργάνωσης, να στηριχθούν αυτοί οι άνθρωποι ιδιαίτερα στην εργασία τους, να γίνουν πλήρως αποδεκτοί με τη διαφορετικότητά τους από τους γείτονές τους και να αποκτήσουν μια ισότιμη σχέση με τους θεραπευτές τους..!

Αποστασιοποίηση από τον ασθενή για χάρη της θεραπείας, αλλά ταυτόχρονα αλληλεγγύη!!!

Το στίγμα 

Οι ψυχικά ασθενείς δεν κακοποιούνται μόνο από την οικογένειά τους, που για εξορκίσει την ενοχή της κλείνει αυτόν που νοσεί στο ίδρυμα, τον πηγαίνει στον παπά για να τον διαβάσει, ή τον κλειδώνει στο σπίτι για να μην γνωρίζει ο κόσμος το πρόβλημα, αλλά υπόκεινται και στην "καλή θέληση" των περιοίκων που αντιδρούν με φόβο και μανία στο να γειτονεύσουν μαζί τους.

Πολλές είναι οι περιπτώσεις που οι κάτοικοι αντέδρασαν μαζικά στη δημιουργία ξενώνων ή προστατευόμενων διαμερισμάτων στην περιοχή τους και δεν έλειψαν οι ακραίες ρατσιστικές ενέργειες διαμαρτυρίας, στις οποίες συμμετείχαν και νομάρχες και άλλοι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Πρόσφατα σε χωριό της Εύβοιας οι κάτοικοι ξεσηκώθηκαν διαμαρτυρόμενοι για την εγκατάσταση ξενώνα, ενώ παρόμοιες αντιδράσεις στο παρελθόν, είχαμε στην Καβάλα, την Κρήτη, την Κέρκυρα, τα Δωδεκάνησα, την Πρέβεζα και όπου εφαρμόζεται το πρόγραμμα "Ψυχαργώς".

Οι κάτοικοι αντιδρούν με τον πιο κανιβαλλιστικό τρόπο σε όλες αυτές τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού των νοσηλευτικών θεσμών, αφού έχουν εθιστεί σε ένα τρομολάγνο κλίμα, που καλλιεργείται αφενός από τα Μ. Μ. Ε. και αφετέρου από την ίδια την γραφειοκρατική οργάνωση της Υγείας.

Η ιατρική αυτή μηχανή κατατάσσει τους ανθρώπους σε υγιείς και ασθενείς, σε επικίνδυνους ή μη για τη δημόσια υγεία, σε αναστρέψιμες ή μη αναστρέψιμες κλινικές περιπτώσεις και  σε κοινωνικά ενταγμένους ή αποκλεισμένους.

Παράδειγμα αυτής της τακτικής είναι ο χαρακτηρισμός όλων των ατόμων, που παρουσιάζουν ψυχικές διαταραχές ως σχιζοφρενικά, ένας όρος που πολύ περισσότερο στιγματίζει κάποιον και πολύ λιγότερο προστατεύει τα δικαιώματά του.

Από την άλλη πλευρά οι αγανακτισμένοι (sic) πολίτες υψώνουν τείχη απέναντι στους ψυχιατρικούς ασθενείς, φορτώνοντάς τους όλα τα ψυχογενή συμπτώματα, που στην πραγματικότητα αντιμετωπίζουν οι ίδιοι στην καλά κρυμμένη και διαταραγμένη προσωπική τους ζωή, που καλύπτουν πίσω από ένα καλοπληρωμένο και λαμπερό επάγγελμα.

Ουσιαστικά, πρόκειται για μια αντίδραση σ' αυτό που βασανίζει τους ίδιους, μια προβολική στάση και προσπάθεια συγκάλυψης μιας προσωπικής μειονεξίας, πρόκειται για την απόρριψη και το φόβο του ίδιου του εαυτού τους.

Αυτή η ερμηνεία μπορεί να δοθεί και σε άλλες ρατσιστικές εκφάνσεις του δημοσίου λόγου, όπως στην επιμονή κάποιων να καταδικάζουν και να υποτιμούν με κάθε ευκαιρία τους ομοφυλόφιλους, τους αλλοδαπούς, τους αναπήρους, τους τοξικομανείς, τους σπάταλους, τους εμφανίσιμους και γενικότερα τους διαφορετικούς. Με μια λέξη…

Ο φόβος του άλλου είναι ο φόβος του ίδιου μας του εαυτού..!

Θέμης Κωτούλας

Δημοσιεύτηκε στις 28 Νοεμβρίου 2001, στην εφημερίδα Πιερικοί Αντίλαλοι, στη στήλη "Στο στόμα του Λύκου"

 


 


Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.