Menu

Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ - Η νεοτουρκική επανάσταση και ο μικρασιατικός Ελληνισμός

Η νεοτουρκική επανάσταση του 1908, η οποία επανέφερε σε ισχύ το Σύνταγμα του 1876, χαιρετίστηκε αρχικά με ενθουσιασμό από όλες τις εθνότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Το σύνθημα της οργάνωσης «Ένωση και Πρόοδος» ήταν διπλωματικά πολύ ευρηματικό και κατάλληλο να συγκινήσει όλα τα έθνη της αυτοκρατορίας, καθησυχάζοντας τα για, τυχόν, μελλοντικές λανθάνουσες πολιτικές παρερμηνείες. Έλληνες, Τούρκοι, Αρμένιοι, Σέρβοι, Βούλγαροι, Κούρδοι, Άραβες και άλλες εθνότητες παρουσιάζονταν πρόθυμοι να αποδεχθούν την ένταξή τους σε ένα νέο οθωμανικό πολίτευμα, που θα τους εξασφάλιζε θρησκευτική και πολιτιστική αυτοτέλεια, ισότητα και ελευθερία.

Η ζητωκραυγή «Yasasin Hurriyet” (ζήτω η ελευθερία) καθώς και η μουσική της Μασσαλιώτιδας αντηχούσαν σε όλες τις πόλεις της αυτοκρατορίας.

Στην Κωνσταντινούπολη Έλληνες, Αρμένιοι και μουσουλμάνοι ξεχύθηκαν στους δρόμους αγκαλιασμένοι και πανηγύριζαν υπό τους ήχους των παραδοσιακών μουσικών οργάνων.

Στην Αμισό του Πόντου όταν γνωστοποιήθηκε τηλεγραφικά, στις 26 Ιουλίου, η είδηση περί «ανακηρύξεως του Συντάγματος του 1876 δυνάμει Αυτοκρατορικού ιραδέ, ενέπλησε χαράς μεγίστης άπαντας τους Οθωμανούς υπηκόους ανεξαρτήτως φυλής και θρησκείας, ιδίως δε ο ενθουσιασμός των Νεοτούρκων έφθασεν εις το κατακόρυφον, οίτινες επί κεφαλής αρκετού πλήθους διωργάνωσαν στιγμηδόν συλλαλητήρια και διερχόμενοι εκ των κεντρικοτέρων οδών της πόλεως εζητωκραύγαζον υπέρ της ελευθερίας, ισότητος, ανεξαρτησίας και της Α.Μ. του Σουλτάνου». (Ενεπεκίδης Π. «Η Δόξα και ο Διχασμός».).

Μονάχα οι Παλαιότουρκοι έμειναν απαθείς θεατές όσων συνέβαιναν, παρακολουθώντας αναγκαστικά τις εκδηλώσεις. Η δυσαρέσκεια ζωγραφιζόταν καθαρά στα πρόσωπα τους, αλλά δεν τολμούσαν «ουδέ ελάχιστον συναίσθημα της ψυχής των να προδώσουν προς της λαοκρατίας» (Α.Υ.Ε., Κ.Υ. 1908 α.α.κ./ ΙΑ’,αρ πρωτ. 201, Αμισός (19/1.8.1908).

Οι Έλληνες συμμετείχαν στην εκδήλωση χωρίς τυμπανοκρουσίες και ιδιαίτερους πανηγυρισμούς, διατηρώντας κάποιες επιφυλάξεις και φοβούμενοι, μήπως η αναίμακτη συνταγματική νίκη συναντήσει εμπόδιο στην εφαρμογή της.

Οι ελληνικές αρχές της Τραπεζούντας δέχθηκαν αρχικά με κάποια επιφυλακτικότητα το κοσμοϊστορικό γεγονός, σε αντίθεση με τις άλλες εθνότητες και ιδίως του Αρμενίους. Η ελληνική κοινότητα και η μητρόπολη ενεργοποιήθηκαν μόλις μετά την πρωτοβουλία μίας ομάδας νέων οπαδών του κινήματος, με την επιφύλαξη ότι «δεν γνωρίζομεν κατά πόσον η ανακήρυξις του Τουρκικού συντάγματος θα είναι επωφελής εις το ελληνικός γένος, αλλ’ εφ’ όσον, ως μη ώφειλε έφθασαν τα πράγματα εις το σημείον αυτό, δεν είναι πλέον δυνατόν να σταματήση η διοργάνωσις του συλλαλητηρίου, υπό τον όρον όμως όπως τούτο εκπορεύεται εκ της ανωτάτης εκκλησιαστικής αρχής και η εκκίνησις γίνει εκ του περιβόλου του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Γρηγορίου» (Βαφειάδης Γ. «Το τουρκικόν Σύνταγμα εν Τραπεζούντι»).

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στις 19 Αυγούστου, ημέρα γιορτής του σουλτάνου και η πομπή από τη μητρόπολη, μέσω του Φροντιστηρίου, έφτασε υπό τους ήχους της Φιλαρμονικής στην πλατεία του Δημαρχείου, όπου ο καθηγητής Αριστείδης Ιεροκλής εκφώνησε τον πανηγυρικό «συναρπάσας τα πλήθη με τον μνημειώδη εκείνον λόγον του, μετά το πέρας του οποίου, ανυψωθείς επί των ώμων των νέων, επί πολλήν ώραν περιεφέρετο μέχρι των δημοτικών κήπων». (Βαφειάδης Γ. όπου παραπάνω).

Σε όλες τις μεγάλες πόλεις οι πληθυσμοί με πανηγυρικές ομιλίες, διαδηλώσεις και μουσικές παραστάσεις εκδήλωναν τη χαρά τους για τη νέα πολιτική αλλαγή, η οποία, όπως έλπιζαν θα εφάρμοζε τις αρχές της γαλλικής επανάστασης «ελευθερία, ισότητα, αδελφότητα» και η λαϊκή μούσα δημιούργησε κατάλληλα τραγούδια για να εκφράσει την απερίγραπτη χαρά τους για τη μεγάλη νίκη. (Ιωακειμίδης Σ. «Συμβολή εις την γενικήν ιστορίαν του Πόντου» Αθήνα 1970).

Η ελληνική κυβέρνηση, στις 21 Οκτωβρίου 1908, διαβεβαίωνε τον Εμβέρ πασά ότι «το Ελληνικόν Έθνος εύχεται ολοψύχως πλήρη ευόδωσιν του έργου των Νετούρκων» και εξέφραζε  επίσης την πεποίθησή της ότι «μία ισχυρή Τουρκία θα απαλλάξη τον εν Τουρκία ελληνισμόν από καταδυνάστευσιν εκ μέρους των Σλαύων…(Βακαλόπουλος Κ. Μακεδονία», Θεσσαλονίκη 1992, Βερέμης Θ. «Ιδεολογικές προϋποθέσεις για μία συνεργασία Ελλήνων και Τούρκων». Δελτίον της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας της Ελλάδος, τ. 23 Αθήνα 1980).

Θετική και ελπιδοφόρα για τη μελλοντική εξέλιξη των ελληνοτουρκικών σχέσεων ήταν και η άποψη του Βενιζέλου: «Όλος ο ελληνισμός, άμα τη μεταπολιτεύσει του παρελθόντος Ιουλίου, συνεσθάνθη βαθύτατα και ως εξ ενστίκτου, ότι η επιτυχία του νεοτουρκικού κινήματος έσωζεν όχι μόνον το τουρκικόν κράτος, αλλά και τον ελληνισμόν από του διαμελισμού και της καταστροφής. Επειδή δε ο ελληνισμός δεν υπήρξε ποτέ δύναμις κατακτητική, αλλ’ εκπολιτιστική, έσχεν αμέσως την συναίσθησιν ότι η παγίωσις του συνταγματικού πολιτεύματος εν Τουρκία απετέλει, υπό άλλον βεβαίως τύπον, πολύ μετριόφρονα, αλλά την οποίαν πλήρως απεδέχετο η ελληνική συνείδησις, πραγμάτωσιν της Μεγάλης Ιδέας, αφού το εν Τουρκία διαβιούν, ασυγκρίτω τω λόγω μεγαλύτερον μέρους του ελληνισμού, ηδύνατο ούτω, εν ελευθέρα συνταγματική πολιτεία, να επιτελέση εξ ίσου την εκπολιτιστικής του αποστολήν, με το όχι ευκαταφρόνητον πλεονέκτημα της εξωτερικής ασφάλειας, την οποίαν εγγυάται εις αυτόν η αναγέννησις της ευρείας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας». (Σβολόπουλος Κ. «Η ελληνική εξωτερική πολιτική» (1900 – 1945) Αθήνα 1983.

Πιο θερμή ήταν η στάση της αντιπολίτευσης, η οποία μάλιστα, σύσσωμη πήγε στην Κωνσταντινούπολη, για να συμμετάσχει στις εορταστικές διαδηλώσεις. Οι χθεσινοί εχθροί έδωσαν τα χέρια, Μερικές κινήσεις εντυπωσιασμού, όπως ο διορισμός Έλληνα μεγαλέμπορου της Αμισού Γεωργίου Παπάζογλου ως δημάρχου, στις 14 Αυγούστου, στη θέση του παραιτηθέντος Οθωμανού Γελκεντζή, δημιούργησαν στις τάξεις των Ελλήνων, τόσο ευνοϊκό κλίμα για τη μελλοντική ευημερία των λαών, ώστε ακόμη και ο Έλληνας υποπρόξενος έφτασε στο σημείο να πιστεύει ότι «ο διορισμός ούτος γενόμενος κατά τας παραμονάς των βουλευτικών εκλογών επροξένησεν αρίστην εντύπωσιν παρ’ άπασι τοις Έλλησι» και ότι «δια του, ως είρηται, διορισμού μεγάλως αυξάνονται αι ελπίδες αναδείξεως δύο βουλευτών Ελλήνων», (Α.Υ.Ε. Κ.Υ., 1908. ΜΑ’, ΜΒ΄(111) αρ πρωτ. 232., Άμισος (16/29.8.1908).

Ο Ιάκωβος Κουλοχέρης, 13 χρονών τότε, αναφέρει ότι ήταν τόσο έντονος ο ενθουσιασμός και η πίστη των Άνω Αμισηνών στο Νέο Σύνταγμα, ώστε είχαν την αφέλεια να προπέμψουν τους πρώτους νεοσύλλεκτους «εν χορδαίς και οργάνοις», με τη μουσική συνοδεία του συλλόγου «Ορφεύς». (Κουλοχέρης Ι. «Η Άμισος και τα πάθη της». Θεσσαλονίκη (1996)., σελ. 43).

Το παράφορο κλίμα του ενθουσιασμού για την κοσμοϊστορική νίκη προσγείωσε ως ένα βαθμό ο σκεπτικισμός του διορατικού Πατριάρχη Ιωακείμ Γ΄, ο οποίος αντιμετώπισε συγκρατημένα τις νεουτουρκικές εξαγγελίες, μία στάση, που δυσαρέστησε τους ηγέτες των Νεότουρκων και οι οποίοι λίγο αργότερα την ανταπέδωσαν, εκδηλώνοντας την αντιπάθειά τους προς το θρησκευτικό ηγέτη. (Φωτιάδης Κ. «Οι εξισλαμισμοί της Μικράς Ασίας και οι Κρυπτοχριστιανοί του Πόντου», Θεσσαλονίκη 1985, σελ. 428).

Και πολλοί όμως Ελληνοοθωμανοί δυσαρεστήθηκαν από αυτή και «ανάγκασαν τον Πατριάρχη να ανακαλέσει δημόσια τη στάση του και να εκφράσει την ευαρέσκειά του για την αποκατάσταση του Συντάγματος». Στην Κωνσταντινούπολη μάλιστα έγιναν και αντιπατριαρχικές διαδηλώσεις, οι οποίες ενισχύθηκαν και από μερίδα του ελληνικού Τύπου, που εξαπέλυσε πύρινα αντιπατριαρχικά άρθρα.

Εγκωμιαστικά άρθρα κάλυπταν τις πρώτες σελίδες των περισσότερων εφημερίδων. Η κατάργηση της λογοκρισίας προμηνούσε μία νέα εποχή. Ο διευθυντής της εφημερίδας «Πρόοδος» Σπανούδης, σε ενθουσιώδες άρθρο του χαιρέτιζε την ελευθερία του τύπου με την άρση της λογοκρισίας, που η ως τότε εφαρμογή της εμπόδιζε την απρόσκοπτη εκτέλεση της δημοσιογραφικής αποστολής.

Η προκήρυξη των εκλογών ενεργοποίησε την πνευματική ηγεσία και τις ελληνικές κοινότητες, οι οποίες αμέσως προχώρησαν στην ίδρυση πολιτικών και πολιτιστικών συλλόγων, θεατρικών και μουσικών ομάδων και αναγνωστήριων σε όλες τις πόλεις και τις κωμοπόλεις καθώς επίσης και στην έκδοση εφημερίδων και περιοδικών. Έτσι, στην Τραπεζούντα αρχίζει να εκδίδεται ο «Φάρος της Ανατολής» των αδελφών Σεράση, στην Κερασούντα «Η Αρητιάς» και πολλές άλλες που υπενθύμιζαν την ιστορία και τον πολιτισμό των Ελλήνων του Πόντου και πρόβαλαν τα σύγχρονα προβλήματα του ποντιακού ελληνισμού.

Η επανάσταση των Νεότουρκων έγινε δεκτή με ανακούφιση από τις Μεγάλες Δυνάμεις, με μοναδική εξαίρεση τη Γερμανία, που εξακολούθησε να διατηρεί άριστες σχέσεις με το σουλτάνο. Δεν άργησε, ωστόσο, κι αυτή να προσαρμοστεί στα καινούργια πολιτικά δεδομένα, στα οποία μάλιστα, έπαιξε και πρωταγωνιστικό ρόλο. Η Αγγλία φάνηκε να είναι ενθουσιασμένη από την πολιτική εξέλιξη, γιατί ευελπιστούσε να επανακτήσει την πολιτική επιρροή, που τα τελευταία χρόνια είχε κερδίσει υποσκελίζοντας τη Γερμανία, και επιπρόσθετα γιατί δεν κρινόταν πια απαραίτητη, για την εφαρμογή του μεταρρυθμιστικού προγράμματος, η παρουσία του αγγλικού στρατού στη Μακεδονία (Dakin D. «Ο ελληνικός αγώνας στη Μακεδονία»).

Στην ουσία, όμως, η ιδέα της εδραίωσης της επανάστασης δεν της ήταν και τόσο συμπαθής, εξαιτίας του εύλογου φόβου, μήπως σταδιακά επεκταθεί και ανατολικότερα στις αγγλοκρατούμενες περιοχές των Ινδιών. Η Γαλλία και η Ρωσία υποδέχθηκαν ευνοϊκά την αλλαγή, γιατί πίστευαν ότι το Βαλκανικό Ζήτημα θα λυνόταν χωρίς πολιτικές από μέρους τους ευθύνες και χωρίς το δυσβάστακτο κόστος της αποστολή στρατιωτών στις επαναστατημένες περιοχές της Μακεδονίας.

Παρακολουθώντας το ανταγωνιστικό παιχνίδι των Μεγάλων Δυνάμεων δεν μπορεί παρά να συμφωνήσει κανείς με τον Λένιν, ο οποίος από τον Οκτώβριο του 1908, είχε αποκαλύψει την υποκρισία των Μεγάλων Δυνάμεων: «… παινεύουν την τουρκική επανάσταση, γιατί είναι αδύνατη, γιατί δεν ξυπνάει τα κατώτερα λαϊκά στρώματα, δεν προκαλεί αυτοτέλεια των μαζών, γιατί εναντιώνεται στον προλεταριακό αγώνα που αρχίζει στην αυτοκρατορία των Οθωμανών, και ταυτόχρονα συνεχίζουν να ληστεύουν την Τουρκία, όπως και πρωτύτερα. Παινεύουν, γιατί μπρορούν να συνεχίζουν, όπως και παλαιότερα, την καταλήστευση των τουρκικών κτίσεων». (Παγκόσμια Ιστορία, Ακαδημία Επιστημών της Ε.Σ.Σ.Δ.. τ. ΖΙ, Μόσχα (χ.χ) σ. 505).

Από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Φωτιάδη «Η Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου» (Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία) Αθήνα 2004.

Bookmaker with best odds http://wbetting.co.uk review site.